Við mötuðum veiðimennina á kaffi og pönnukökum. Eins gestrisnir íslenskir afdalabændur hafa gert um aldir. Þeir kunnu að meta þetta kallarnir og nokkrir þeirra létu sig meira að segja hverfa inn í hliðarherbergið og hrutu.

Gætum við fengið betra hrós sem skálaverðir? Að gestirnir geti sofnað í okkar viðurvist? Fyrir framan nefið á okkur?

Fullkomið traust. Eins og börn í höndunum á okkur.

Mér leið eins og skálaverði. Í fyrsta sinn.  

Ég var feginn að eiga veiðisögu. Feginn að hafa fengið þá flugu í höfuðið fyrir nokkrum árum að ég væri veiðimaður. Eða að ég gæti að minnsta kosti orðið veiðimaður með þolinmæði og æfingu. Það var samt engum vafa undirorpið að veiðisögurnar mínar voru betri en veiðitúrarnir. Var búinn að segja þær nokkrum, slípa þær til og beið eftir rétta tækifærinu. Beið eftir þögninni, vantaði bara fjórar, fimm sekúndur af henni og þá gæti ég byrjað og sagt:

„Já, þetta minnir mig á þegar …,“ og svo framvegis.

Veiðiferillinn minn var stuttur og hann er býsna hlægilegur eftir á að hyggja. Eftir bankahrunið ákvað fólk – „landinn“ – að líta baka. Til betri tíma. Einfaldari tíma. Burt með gróðahyggju og yfirborðsmennsku, hættum að éta gull í útlöndum. Lærum að prjóna peysur. Skjótum okkur til matar.

Þessi hugsun rataði austur á land og maður gat séð hana í Tónspil í Neskaupstað því allt í einu fékkst fjöldinn allur af prjónauppskriftabókum í búðinni, stillt upp við hlið geisladiska með Deep Purple. „Þetta er eitthvað fyrir kerlingarnar,“ sagði Pjetur, afsakandi, þegar maður benti á þetta.

Ég var einn af þessum mönnum sem ætlaði að leita til baka þótt ég hefði ekki tekið þátt í neinu svalli nokkurn tímann. Alltaf blankur, alltaf að borða einhverja rétti sem ég bjó til úr tilboðshakki. Gekk í sömu fötunum árum saman, fór sjaldan til útlanda og svo framvegis. Eftir bankahrunið ákvað ég að ná mér í skotvopnaleyfi, keypti mér byssu og planið sumsé að veiða sér til matar. Hvað skal segja? Jú, ætli það megi ekki kalla mig „stemmningsmann“.  

„Hvernig byssu?“ spurði Hreinn S þegar ég var búinn með formálann. Veiðikallar eru með tegundablæti.

„Nú, Baikal auðvitað,“ sagði ég og hljómaði eins og ég hefði vit á þessu. „Tvíhleypu,“ bætti ég við. Leiklistarhæfileikar mínir komu að góðum notum í Vöðlavík.

„Flottur,“ sagði Hreinn S og blikkaði mig. Hann var búinn að borða fylli sína af pönnukökum, kominn með lappir upp á borð og nagaði tannstöngul.

„Já, ég vildi kaupa mér tvíhleypu því mér fannst það svona the gentleman thing to do, skilurðu mig.“

„Jájá, auðvitað,“ svaraði Hreinn. „Ég tengi.“

Eldri veiðimaðurinn kinkaði kolli en sá yngri horfði í símann sinn og leit ekki upp. Sennilega var hann týpan sem átti pumpu. Tæki pinnann úr, án vafa.

„Ég vildi að bráðin ætti einhvern séns,“ sagði ég. „Það var hugsunin. Ef ég get ekki drepið þessa gæs í tveimur skotum þá á ég ekki skilið að éta hana. Það var svona pælingin. Þetta átti að vera jöfn keppni svo langt sem það náði. Vissulega voru gæsirnar ekki vopnaðar.“

Kallarnir hlógu. Þetta með vopnuðu gæsirnar hitti í mark hjá þeim. Með hæfilega þroskað skopskyn greinilega, hugsaði ég og nóteraði í huganum: Passaðu þig á að verða ekki of háfleygur. Haltu þessu á jörðinni. Know your crowd.

Hreinn brosti. Hann vissi að ég var byrjaður að segja sögu. „Og hvað svo,“ sagði hann, fóðraði mig eins og gott sidekick.  „Komdu þér að efninu, skálavörður.“

Kallarnir hlógu aftur.

„Nú, ég fór á gæsaveiðar upp á Jökuldalsheiði með mági mínum. Við komum okkur fyrir í skurði og mér leið eins og hermanni við Verdun árið 1916. Í skotgröf. Beið eftir áhlaupinu. Ég hafði aldrei upplifað neitt svona áður. Liggjandi í skurði með kaffi og vindil. Og haglabyssu! Hverjum hefði dottið það í hug að ég ætti eftir að sitja einhvers staðar í skurði, við eitthvað tún, lengst inn í Jökuldal, með byssu! Níu ára Jón Knútur hefði verið svo stoltur af þrjátíu og fimm ára Jóni Knúti!“

Þeir hlógu ekki. Þetta var of skáldlegt, þetta með að tólf ára Jón hefði verið ánægður með þrjátíu og fimm ára Jón. Ég gat ekki verið að sveigja tímann með þessum köllum. Ég varð að vera í þátíð, þrjátíu og fimm ára gamall og ekkert skáldlegt rugl. Haltu þessu einföldu, sauðurinn þinn, hugsaði ég. Annars missirðu þá. Ímyndaðu þér að þú sért að segja pabba þínum sögu. Eða Dóra frænda.

En svo hló Hreinn allt í einu. Guði sé lof fyrir það því það var nóg og munnvikin lyftust á hinum þótt þeir færu ekki bókstaflega að hlæja. Hreinn var greinilega hátt skrifaður í hópnum, top dog, og ef honum fannst eitthvað fyndið þá hlaut það að vera fyndið. Að vísu sá ég að ungi veiðimaðurinn, þessi með gleraugun og derhúfuna, fór í símann sinn aftur en eldri veiðimaðurinn, sem mögulega var afi unga mannsins, var byrjaður að hlusta og Frosti leiðsögumaður líka.

„Svo kom fyrsta flugið,“ sagði ég og notaði handlegginn til að líkja eftir flugi. Mér fannst það nice touch. Fann líka hvað ég var feginn að muna hvað það var kallað þegar gæsahópur, sem veiðimaður ætlar að skjóta á, kallast. Flug. Fyrsta flugið. Ég hljómaði eins og jafningi þeirra og þegar ég gat notað rétt orð jók það trúverðugleika minn og gerði mig að sögumanni sem átti erindi.

Ég var einn af strákunum.   

„Og ég hitti náttúrulega ekki neitt,“ sagði ég svo. Alltaf sniðugt að sýna hógværð. Svona kallar geta verið næmir á annarra manna grobb en ekki sitt eigið. „Það hefði í sjálfu sér engu breytt þótt ég hefði verið með vélbyssu, ísraelska Uzi. (Er til eitthvað annað en ísraelsk Uzi, sauðurinn þinn? Passaðu þig! Þú ert með þá í vasanum. Ekki klúðra þessu.) Þær hefðu alltaf átt góðan séns á að komast lífs af ef ekki hefði verið fyrir mág minn sem skaut megnið af hópnum niður og ég hafði það hlutverk að elta þær særðu uppi og snúa úr hálsliðnum. Þessi fallegu, fallegu, dýr, sem eru svo krúttleg til augnanna eins og pabbi minn heitinn orðaði það. Hann hafði skorið nokkur tonn af þorski á háls en gat ekki drepið gæsir með góðri samvisku. Þær minntu hann á hvolpa. Þessi grey.“

Of djúpt? „Pabbi minn heitinn“? Neinei, svona bakgrunnsupplýsingar gerðu mig aðeins meira hjúman. Þessi skálavörður var ekki bara skálavörður. Hann var sonur líka. Föðurlaus. En ég var að nálgast niðurlagið og ég mátti engan tíma missa. The punchline, eins og sögumenn og grínistar segja, var handan við hornið.

„En málið er, strákar,“ sagði ég og var ánægður með þessa tímasetningu hjá mér á orðinu strákar. Hafði á sér yfirbragð jafningjavæbs. „Að ég get verið nörd og mig langaði að verða betri veiðimaður. Ég vildi geta skotið og drepið. Ekki skotið og sært þannig að ég þyrfti að gera restina berhentur eins og einhvern kaldrifjaður morðingi. Þannig að ég fór á leirdúfu með mági mínum og varð aðeins betri skytta. Ekki góð. Alls ekki góð en pínu betri. Eða segjum skárri. Gat skotið af þeim fætur og vængi á flugi sem var náttúrulega soldið brútal og eftir sem áður þurfti ég að hlaupa þær uppi og snúa þær úr hálslið en það var samt skárra í einhverjum skilningi. Því þá var ég að binda endi á þjáningar, sem ég – og bara ég – olli. Skiljiði?“

„Auðvitað,“ sagði Hreinn S. „Þú hugsar eins og alvöru veiðimaður, Jón minn. Sýnir ábyrgð.“

„Gott siðferði,“ bætti leiðsögumaðurinn Frosti við. 

„Ég var ekki að klára verkið fyrir annan mann,“ hélt ég áfram og beindi athyglinni eingöngu að Hreini S og vildi þannig skapa andrúmsloft einlægni. Að við hefðum allt eins geta verið tveir í skálanum á trúnó. Horfði djúpt í augu hans og sagði: „Mér fannst eitthvað svo glatað að geta ekki klárað dæmið sjálfur,“ sagði ég. „Þetta er lifandi dýr, Hreinn, dýr sem hefur vit á að verða hrætt. Gæsin vill lifa. Það er engum blöðum um það að fletta. Hún vill eignast afkvæmi. Vill vera frjáls. En ég, homo sapiens, þarf að borða og ég er rándýr og þarf að drepa. Þetta bara beisik. Ofboðslega beisik. Eins beisik og það getur orðið. Ég drep þig svo ég geti étið þig. Svo ég geti haldið áfram að lifa. Svo börnin og eiginkonan geti haldið áfram að lifa.“

Eldri veiðimaðurinn missti frá sér geispa og ég heyrði að ungi maðurinn með gleraugun var að spila einhvern tölvuleik í símanum. Ég varð að klára þetta í snatri og sleppa allri heimspeki.  

„Einn sunnudagsmorgun ákvað ég að fara inn við Grænafell á Reyðarfirði. Þar voru oft gæsir og ég ætlaði að æfa mig með flautuna. Allir góðir veiðimenn eiga að geta kallað til sín fugl, eins og þið vitið, og svo bara gerðist þetta og hér er engu skrökvað:

Ég sá þrjár gæsir á flugi, þær flugu lágt og hægt og voru sennilega að leita sér að heppilegum lendingarstað. Þær höfðu ekki veitt mér neina athygli, vissu ekki af mér, voru óhræddar og þetta var fullkomið tækifæri til að athuga hvort ég gæti kallað þær til mín. Ég blés í flautuna og úr henni kom nokkuð sannfærandi hljóð. Hljómaði ekki eins og gæs en ég hljómaði eins og einhver sem kunni til verka. Hljómaði eins og sannfærandi blístur úr gæsaflautu,“ sagði ég og ætlaði að fara að segja að þetta hefði verið eins og „fabricated authenticity“ og þar með vitnað óbeint í Adorno, Horkheimer og aðra nemendur úr Frankfurtar-skólanum og þá hefði nú sennilega einhver gengið út. Í fullum rétti. Sögumaður má aldrei láta hlustendum líða eins og þeir séu fáfróðir. Að þeir séu eitthvað verri af því að þeir hafi ekki lesið Dialektik der Aufklärung.

„Og ein gæsin, hún heyrði í mér, og hún fipaðist svo rækilega að hún breytti um stefnu, flaug beint á háspennulínuna þarna innfrá sem flytur rafmagnið í álverið og hrapaði niður til jarðar. Steindauð.

(Kúnstpása)

Ég kláraði úr bollanum, þurrkaði mér um munnvikinn með peysuerminni því skálaverðir eru ekki pjattaðir. Dró inn andann og lauk sögunni:

„Þetta var í fyrsta og síðasta skipti sem ég drap gæs í fyrstu tilraun. Loksins kom það sér vel að hafa fengist við tónlist.“

Ég gat heyrt hroturnar innanúr herberginu, heyrt hvernig vindurinn sló í gluggann og hvernig brakaði í burðarvirki skálans. Gat heyrt skýjabólstrana hreyfast á himinblámanum og puntstráin vaxa. Heyrt hundinn klóra sér á bak við eyrun. Fann ilminn af pönnukökunum, af kaffinu og af hundasúrunum fyrir utan. Eldri veiðimaðurinn smellti í góm og sá ungi lagði frá sér símann. Þeir litu báðir á Hrein S og Hreinn S leit á Esther og síðan á mig.

Stöngin inn. 

Þakið ætlaði af kofanum.

Ég var versti veiðimaðurinn í Vöðlavík en átti bestu söguna og sá enga ástæðu til að segja þeim frá því þegar ég gekk uppi rjúpu í heilar átta klukkustundir áður en ég gafst upp, fékk mér sæti í urðinni, fékk mér kaffi, fékk mér vindil. Og þá lenti hún auðvitað við hlið mér eins og hún ætlaði að fá sér smók með mér en ég gerði mér lítið fyrir og „smókaði“ hana. Saga með boðskap, hefði ég sagt þeim, því hún segir manni að áreynsla borgar sig ekki. Maður á bara slaka á og leyfa hlutunum að hafa sinn gang. Þá gerist eitthvað. Ekki bara í rjúpnaveiði heldur í lífinu sjálfu.

Fín saga en sögumaður verður að kunna að hætta.  

Alveg rétt, menn voru að skiptast á veiðisögum í Karlsskála og klukkan var að ganga þrjú.

…  

Menn skiptust á veiðisögum. Allir kunnu að segja sögur. Eins og að horfa á fólk spila spil. Einn gaf, svo skiptumst menn á að gera, og markmiðið náttúrulega, eins og í öllum leikjum, að vinna. Sigurinn mældur í hlátri. Eins og þeir væru að „battla“ líkt og sagt er í rappinu, toppandi hvern annan.

En ég man ekki eina einustu sögu þótt ég hafi hlustað af athygli og hlegið með hinum. Mér fannst þær skemmtilegar en það er eitthvað við veiðisögur. Það er eins og þær virki ekki nema þær séu sagðar í ákveðnum aðstæðum. Helst í veiði. Kannski í veiðiskála eins og Karlsskála hafði verið breytt í þá og þarna.

Ég er ekki minnugur á sögur og hef aldrei verið það. Ef ég myndi skrifa skáldsögu, þ.e. ef þessi dagbók er ekki smám saman verða skáldsaga, yrði ekkert plott í henni. Það yrði aldrei neinn vendipunktur þar sem aðalpersónan myndi breytast. Það myndi þá gerast óvart. Án þess að ég, höfundurinn, tæki eftir því eða réði nokkru um það.

Því lífið er ekki plottað. Ekki í raun og veru. Það líður bara áfram. Og oft í hringi, eins og vélarvana ryðdallur í þoku útá ballarhafi.

Þegar ég les kyrfilega plottaðar skáldsögur, eins og glæpasögur, missi ég áhugann fljótt. Þær líkjast ekki lífinu. Mig langar bara í einhverja djúsí díteila. Helst eitthvað sem lætur sögumanninn líta illa út.

…

Hvað um það. Menn skipust á veiðisögum og allt í einu mundi ég eftir mómenti sem ég veit ekki núna hvort tengist þessu. Ég mundi þetta á meðan ég var að hlusta með öðru eyranu. Hugsunin varði í nokkur andartök en minningin var heil eilífð.

Ég veit ekki hvort þetta verður langur útúrdúr. Held ekki en það verður að koma í ljós.

Semsagt. Elma G, sem ég vann með á héraðsfréttablaðinu sumarið 2000 vegna þess að Karl Th. hvarf allt í einu suður, var alltaf að hvetja mig til að fara upp á elliheimili og taka viðtöl við eldra fólk. „Áður en það deyr,“ sagði hún og lét það hljóma eins og ég mætti engan tíma missa. Ég yrði að ná viðtalinu við hinn eða þennan áður en hann geispaði golunni.

Reisa einn bautastein um viðkomandi fyrir ættingjana. Eða þannig túlkaði ég þessa beiðni og var ekkert nema þrjóskan. Það var ekki mitt hlutverk að reisa bautasteina um bæjarbúa. Ég var blaðamaður, hugsaði ég. Sem var alvöru starf. Starf sem þjónaði mikilvægu hlutverki í lýðræðissamfélagi. Hlutverk mitt var að veita valdhöfum aðhald.

Í fökking Neskaupstað, hugsaði ég, tuttugu og fimm árum síðar inni í Karlsskála og hlustaði á veiðisögu með öðru eyranu.

Ég var tuttugu og fimm ára og ímyndaði mér að ég væri að veita valdhöfum aðhald.

Í fökking Neskaupstað. Í fökking Andleysu. Andleysuströnd.

Ég roðnaði við tilhugsunina, í Vöðlavík, hlustandi á veiðisögur, og leit út um gluggann. Sá að það voru enn þá skaflar í giljunum. Ætli þeir séu hér árið um kring eða ætli veturinn hafi verið óvenju snjóríkur? Ég hugsaði um þetta og heyrði svo hláturinn í köllunum, snarkið í eldstónni og hrotið í Hnotu.

Er ég dauður? Er það svona sem himnaríki er? Í Karlsskála í góðu geimi með veiðimönnum? Ertu loksins farinn að tilheyra einhverju?

Allavega. Þetta var í sjálfu sér falleg hugsun hjá Elmu. Ekki nokkur spurning. Auðvitað átti ég að fara á elliheimilið og hitta fólk í stað þess að „veita valdhöfum aðhald“. Ég átti að spjalla við það. Það hefði átt að vera aðalatriðið. Sleppa því að taka diktafóninn með og bara einfaldlega skjótast í kaffi. Spjalla við einhverjar gamlar kerlingar eða karla um gömlu dagana. Eða bara um nýju dagana. Spyrja hvað þeim fyndist um Davíð Oddsson eða nýju plötuna með Gorillaz. Tímanum hefði verið vel varið. Þetta sé núna, að verða fimmtugur. 

En ég var ekki tilbúinn. Ég hafði engan skilning á þessu. Var of ungur þótt ég væri tuttugu og fimm ára en alltaf jafn seinþroska. Ekki kominn með áhuga á ættfræði. Skildi ekki raunverulegt hlutverk héraðsfréttablaðamanns. Skildi ekki að það jaðrar við dónaskap að „skúbba“ í héraðsfréttablaði. Að minnsta kosti er það tillitssleysi. En mér hafði verið spillt af ritstjóra frá Reykjavík. Ég hafði unnið með Kalla í hálft ár og það var nóg. Hann var búinn að spilla mér. Ég sá blaðamennsku eins og hann. Ég átti að segja frá hlutunum eins og þeir voru. Ekki eins og eitthvað yfirvald – sýnilegt (ritstjórnin) eða ósýnilegt (bæjarandinn) – vildi að þeir væru. Blaðamaðurinn átti að segja satt og rétt frá. Og blaðamaðurinn átti að skrifa fréttir sem hann nennti að lesa sjálfur. Þá fyrst væri hugsanlegt að aðrir nenntu að lesa þær.

Þetta sagði Kalli. Ekki nákvæmlega svona en það var eitthvað í þessa veru. Þetta var inntakið. Ef maður er heiðarlegur og segir satt og rétt frá er eins og óhjákvæmilegt að fólk vilji lesa það sem þú skrifar.  

Blaðamennska var heilög. Sagði Kalli. Að fylgja eigin sannfæringu var boðorðið frá eitt til tíu. Standa með henni öllum stundum. Já, og þá auðvitað falla með henni líka. Goes without saying. Sagði Kalli. Og drap í einni Viceroy í hvítum öskubakka merktum Alþýðubandalaginu í Neskaupstað.

Og þess vegna meikaði ég ekki að taka þessi eldriborgaraviðtöl sem Elma vildi að ég gerði. Þetta var skipun frá henni og ég vildi ekki gera henni til geðs. Fyrir utan það að mér fannst ég vera margfalt betri blaðamaður en hún. Aðallega vegna þess að ég hafði verið að vinna með Kalla og Kalli var það svalasta sem stóð á tveimur fótum. Hún var bara einhver kerling í bænum. Það var fyrir neðan mína virðingu að gera það sem hún bað mig um að gera. Ég var búinn að kaupa mér hnésíðan steingráan frakka hjá Kormáki og brúnar buxur með broti á miðri skálm. Mér fannst ég vera týpa. Blaðamannatýpa. Ég vildi segja bæjarbúum sannleikann og ég myndi ekki finna hann í viðtölum við deyjandi fólk.

Því það þorir enginn að styggja neinn, hugsaði ég. Fólk þorir bara að rífa kjaft í eldhúskróknum. Fólk þorir ekki að gera sig að fífli. Það vantar átök! Spennu og spúnk! Þetta hlýtur að vera einkenni á smábæjarfólki. Sökum fámennis er erfitt að vera heiðarlegur. Það er erfitt að vera grimmur. Það er erfitt að segja satt. Það er erfitt að hafa rétt fyrir sér.

„Það er erfitt að vera maður sjálfur í smábæ,“ þrumaði ég líka yfir pabba mínum í eldhúsinu heima því hann þurfti að hlusta á yngsta soninn með allar sínar hugmyndir, þarna fyrir tuttugu og fimm árum síðan.

„Því þetta snýst ekki bara um þig og þitt mannorð,“ sagði ég við hann. Næstum því hrópaði. „Öll ættin er undir! Menn geta ekki bara sagt frá því sísona í jólablaði Austurlands að mellurnar í Hull hafi verið margfalt betri en þær í Kuxhaven og miklu, miklu, miklu skemmtilegri en íslensku stelpurnar. Já, og bara gáfaðri og lífreyndari og kúltúveraðri! Eða að amerísku dátarnir hafi verið milljón sinnum betri í rúminu en íslensku durgarnir. Fyndnari. Já, og gáfaðri!“

„Nei, einmitt,“ sagði pabbi og át skyrið sitt.

„Þetta er brilljant stöff en það fer með fólki í gröfina,“ æpti ég eins og yfirdrifinn og tilfinningarík persóna í bók eftir Dostojevskí eða eitthvað. „Því annars tapar öll ættin mannorðinu!“

„Þú segir það já,“ svaraði pabbi. „Hvað segirðu, langar þig inn í á að renna fyrir fisk?“

„Aldur fyllir mann ekki visku í sjálfu sér,“ langaði mig til að segja við Elmu en gerði ekki því ég var skítlogandi hræddur við hana. Var ekki meiri blaðamannatöffari en það. Aldur gerir mann ekki að sögumanni, langaði mig líka að segja. Flestir lifa bara sínu hversdaglega lífi og eru vonandi hamingjusamir. Það er auðvitað hið besta mál en það er ekki í frásögur færandi.

Sit hér núna, kæra dagbók, og skrifa þetta allt niður. Snark í eldi. Hrjótandi hundur. Sláttur í gardínum. Glugginn opinn. Skrýtið að rifja upp gamlar hugsanir hér í Vöðlavík árið 2025. Hugsa til þess sem kom manni í uppnám einu sinni. Þetta á að kenna manni eitthvað. Þarna er einhver lærdómur sem stóuspekingarnir voru örugglega búnir að koma auga á fyrir tvö þúsund árum síðan. En ég las ekki stóuspeki sumarið 2000. Ég las bara DV og Q Magazine.

Það var samt ekki rétt ákvörðun hjá Elmu að biðja mig um að gera þetta. Að fara upp á elliheimili og tala við fólk. Ég hafði ekki þroska til þess.

En það liðu svo bara fáein ár þar til ég fór að eigin frumkvæði á elliheimilið og hitti Óskar B því mig langaði að vita hvernig tilfinning það hefði verið að vera sögupersóna í sögu eftir Jónas Árnason. Í sögunni var Óskar dáleiddur af Mr. Sommers, dularfullum Englendingi, sem hafði verið sleppt í land af togara einhvern tímann um miðjan sjötta áratuginn og Óskari fannst ekki ósennilegt að honum hefði verið hent í land því maðurinn var snargöldróttur og mögulega púki. Púki frá helvíti.

Ég bað hann um að segja mér hvað hefði gerst í raun og veru og þetta var auðvitað alger djöfulsins veisla fyrir mig. Fyrir okkur báða. Óskar sagði mér hvernig þetta hefði verið „í raun og veru“.

„Hann var alltaf fullur,“ sagði hann um Mr. Sommers. „Alltaf fullur,“ endurtók hann, nærri hvíslandi, og fylgdi eftir með þungu andvarpi. Mér fannst þessi endurtekning og þetta andvarp svo brilljant sögumennska að ég dauðsá eftir því að vera ekki með myndatökumann með mér. Óskar lét mig halda að hann væri ennþá þreyttur á þessum fjandans Mr. Sommers þótt liðin væru fimmtíu eða sextíu ár og hann kominn á elliheimili að bíða eftir dauðanum. Að hann væri enn þreyttur á manni sem kom í bæinn og vildi dáleiða hann öllum stundum. Til hvers? Hvað ætlaði Mr. Sommers að gera við hann? Svo reyndi hann, „alltaf fullur náttúrulega“, að dáleiða allar kerlingarnar í bænum og auðvitað vitum við hvað hann ætlaði sér að gera við þær!

Óskar sagði mér frá þessu, baðandi út höndum, og ég lét hann halda að ég trúði öllu saman. Þetta var díllinn okkar. Ég vissi að hann var að færa í stílinn og hann vissi að ég vissi það. Hefði ég verið Stephen King hefði ég skrifað hryllingssögu um þetta. Um dularfullan Englending sem kemur í smáþorp fyrir austan og byrjar að dáleiða heimamenn í annarlegum tilgangi.

Þetta var efni í sögu, andskotinn hafi það.

Eitthvað þvaður um jólin í gamla daga og hvað amma hafi nú átt fallegan kjól er ekki efni í góða sögu.

Fjandinn hafi það.

Allavega. Hvert var ég kominn?

Jú, menn voru að skiptast á veiðisögum í Karlsskála, Vöðlavík. 

Svo ég sé nú heiðarlegur þá finnst mér flestar veiðisögur leiðinlegar karlagrobbsögur. Það er ekkert varið í þær. Þær eru nánast allar með tölu algert helvítis drasl. Aldrei neinar óvæntar uppákomur. Aldrei neitt í líkingu við:

„Ég var með tarfinn í sigtinu þegar ég áttaði mig á því að ég var ekki í neinum nærbuxum. Mundi allt í einu að ég hafði gleymt þeim heima hjá Steina. Fjandinn bara, hugsaði ég, og það þyrmdi yfir mig. Ég áttaði mig á því hvað ég hafði gert. Þetta mætti ekki komast upp. Minningin fipaði mig og skotið hæfði skepnuna í aftara lærið. Skot sem átti að hæfa það í hjartastað. Að venju. Því ég er pottþétt skytta. (Ræskir sig). Ég var ekki meiri fleiri skot á mér, var ekki einu sinni með hníf. Það eina sem ég var með var Kók-flaska. Nú voru góð ráð dýr. Ég braut hana á steini og elti skepnuna uppi, nærbuxnalaus, og drap hana með köldu blóði. Notaði flöskuna til að skera höfuðið af henni, hún var enn andandi þegar ég sleit búkinn frá höfðinu. Eða öfugt. Notið ímyndunaraflið. Allavega, það er þarna uppi á vegg og þið eruð að borða bollurnar. (Hikar örstutt). Ég þurfti að leita til sálfræðings og dvaldi á geðdeild í tvær vikur síðastliðið haust í framhaldinu.“

Ef einhver veiðimaður myndi missa eitthvað í líkingu við þetta út úr sér myndi ég hlusta af mikilli athygli.

Þetta er djúsí stöff: Hver er þessi Steini og af hverju gleymdi sögumaðurinn nærbuxunum sínum heima hjá honum? Við vitum það náttúrulega en svo þessi blöndun við grobbið s.s. að drepa hreindýr með gosflösku. Alger splatter. Og svo var hann nærbuxnalaus í þokkabók. Stórkostlegur díteill!  

Þetta er gott stöff í minni bók. Þetta fangar ímyndunaraflið.  

Ef veiðisaga afhjúpar ekki sögumanninn á einhvern hátt þá hlusta ég ekki. Hef ekki tíma. Ég þarf að vaska upp og hjálpa börnunum með heimalærdóminn.  

Nema veiðisögurnar mínar náttúrulega. Þær eru algerlega brilljant. Sérstaklega önnur þeirra og ég ákvað að segja strákunum hana. Hreinn S hjálpaði mér aðeins að vísu. Sat í borðsalnum, með fætur uppi á borði og togaði í yfirvaraskeggið sitt. Áttaði sig strax á því að þetta var lygasaga en tók undir á réttum stöðum og fóðraði mig með réttum spurningum.

Hún er seig, taugin á milli tveggja austfirskra Krata.

14 eitthvað.

Þessi hugmynd um að við séum leikarar lifnar við þegar maður byrjar í nýrri vinnu. Eða þegar maður gengur inn í nýtt hlutverk. Verður foreldri. Ljóðskáld. Já, eða skálavörður.

Múnderingin mín er fín. Ef út í það er farið er ég mjög skálavarðalega vaxinn, ef svo mætti segja: Karlmaður á miðjum aldri. Rétt innan við einn og níutíu á hæð. Tíu kílóum yfir kjörþyngd. Rauðbirkinn með sæmilega þétta skeggrót. Þú treystir svona manni, ekki satt? Svona lumberjack-týpu ef ég má gerast svo djarfur að lýsa mér þannig. Svona maður kann að gefa gott start. Gæti kannski orðið gay-icon á Instagram þ.e. ef hann væri með góðan umboðsmann og stílista. Kurteis og viðræðugóður. Lausnamiðaður. Hjálplegur. Með ríka þjónustulund. Get bætt upp botnlausa vankunnáttu á flestum sviðum með sýndarmennsku. Er sem hannaður fyrir daginn í dag þar sem allt gengur út á vörumerkingu. Branding. Réttur maður á réttum stað, á réttum tíma. A professional imposter. Ungur í anda og óræður í aldri. Eins og Gísli Marteinn. Það veit enginn hvað hann er gamall heldur. Mér finnst það kúl og mig langar til að verða eins og hann.

Svo finnst mér eins og ég eigi meira sameiginlegt með yngra fólki. Konan mín tíu árum yngri náttúrulega, finnst jafnaldrar mínir sumir hverjir orðnir svo gamlir og gráir. Eitthvað svo lúnir og búnir á því. Ég sá t.d. Gústa, gamlan félaga minn úr háskólanum, í Krónunni í síðustu viku. Örugglega í sumarfríi fyrir austan. Hafði ekki séð hann lengi enda býr hann fyrir vestan held ég. Tálknafirði? Var hann ekki kennari? Var hann kannski kominn norður? Var hann ekki dauður, var inntakið í einni hugsun sem flaug þarna í gegnum huga minn á þessu sekúndubroti. Enn einu sinni væri gott að geta komist á Feisið. 

Allavega, ég passaði mig svo hann sæi mig ekki. Faldi mig í eðnísku deildinni, á bak við hilluna með indversku sósunum. Fannst hann aldrei skemmtilegur. Svo var hann líka svona tilgerðarlegt gáfumenni í vísindaferðunum. Sagði hluti sem voru spaugilegir en ekki drepfyndnir. Gat aldrei hlegið eins og maður. Eins og alvöru karlmaður að austan. Hló eins og einhver fjandans MR-ingur.

En ég öfundaði hann líka. Vegna þess að hann var vinsæll. Átti marga vini og stelpurnar voru skotnar í honum. Svo horfði ég á hann þarna, í skjóli eðnísku deildarinnar, akfeitan með þunnt hár og rautt nef, og hugsaði:

Það hefur aldeilis fallið á silfrið! Hahahaha!

Og ég að æfa fyrir Reykjavíkurmaraþon! Stefndi á góðan tíma og allt!

Taflið hefur snúist við, Gústi minn. Ég er með öll spil á hendi. Fökk jú, Gústi. Fökk jú tú hell.

…

Þegar ég kom heim fannst mér ég svo hallærislegur að hugsa svona að ég játaði þetta allt saman fyrir Esther. Lýsti þessu fyrir henni, hvern ég hafði séð, rifjaði upp þessa gömlu minnimáttarkennd og hvernig ég væri að tækla hana núna með hroka en ekki með samkennd eða væntumþykju. Hafði gleymt öllu sem ég hafði tileinkað að mér í sjálfsvinnunni póst-alkóhól. Hafði gleymt öllu sem ég hafði lesið í Markúsi Árelíusi, Seneca og Epiktetosi.

Sem betur fer gátum við hlegið að þessu og ég velti fyrir mér að senda Gústa vinabeiðni á Feis en hætti við þegar ég sá prófílmyndina. Það var eitthvað Trump-væb í gangi og ég vildi ekki taka sénsinn.

Allavega. Hvert var ég kominn?

…

16 eitthvað.

Í morgun hætti ég ekki að skrifa fyrr en ég sá Elías labba frá skálanum okkar yfir á klósettið. Hann var í stígvélunum mínum, sem eru númer fjörutíu og átta, og þetta var óneitanlega soldið fyndið. Þau sækja bæði í að ganga í skóm af mér. Þeim hlýtur að finnast það fyndið, eins og að vera með snjóþrúgur. Það þarf svo lítið hér í Vöðlavík til að skemmta börnum. Kannski finnst þeim þetta notalegt líka. Elli Steini frændi minn sagði einu sinni við mig að honum hefði alltaf þótt svitalyktin af föður sínum góð. Ég skildi við hvað hann átti og mér fannst þetta alveg brilljant observasjón þótt ég hefði ekki tekið eftir þessu sjálfur þ.e. að mér fyndist svitalykt af nákomnum ættingjum betri en önnur.

Ég leit á klukkuna og sá að hún var að verða hálf níu. Ég hafði drukkið tvo lítra af kaffi og skrifað stanslaust í tæpa þrjá tíma. Hvarf inn í stílabókina. Gleymdi stað og stund og fattaði ekki að ég var að pissa á mig. Stóð upp en ég nennti ekki að labba yfir brúna og ákvað að láta bara vaða í grasið fyrir ofan skálann, eins og Georg Lárusson og landhelgisgæslan í fyrra.

Ég horfði á dökkgulan pissustrenginn og fór að hugsa um leiðinlega hluti. Fékk skyndilegan kvíðahnút í magann og ég vissi að ég yrði þá að skrifa um þá. Kannski í kvöld. En brosti við tilhugsunina að einhver kæmi að mér og skammaði mig fyrir að vera pissa í grasið. Svo sá ég Elías liggjandi í grasinu aðeins fyrir ofan. Ég hafði ekki tekið eftir honum. Hnota hafði ekki einu sinni tekið eftir honum.

Var hann að fylgjast með mér? Föður sínum, mígandi í gras? Yrði þetta ein af þessum margumtöluðu kjarnaminningum barnsins sem hann gæti skrifað um í skáldævisögunni sinni eftir þrjátíu og fimm ár – þegar ég verð dauður eða heilabilaður?

Standandi þarna mígandi mundi ég eftir einu agalegu fylleríi fyrir nokkrum árum. Nokkuð mörgum árum, held ég. Vonandi tuttugu ár. Var samt byrjaður með Esther. Ekki nógu langt síðan þá, hugsaði ég. Lá brennivínsdauður við Arnarhól, vaknaði til lífsins í þvölum buxum. Bjór eða hland? Ég var ekki viss og það var ömurleg tilhugsun.

Mér hefði þótt þetta kúl einhvern tímann, kannski þegar ég var átján eða nítján ára. Alveg fram undir tvítugt.

…

Man eftir einum í Nesk sem kúkaði á sig á fylleríi. Ekki heill kúkur kannski, eins og hjá bleiubarni, en vel umfram venjulegt bremsufar. Og hann skammaðist sín ekkert fyrir það. Þetta varð ein af sögunum hans. Eitthvað sem henti karla í krapinu. Menn drukku, slógust, riðu og einstaka sinnum misstu menn stjórn á líkamanum. Kannski nafngreini ég hann á seinni stigum en ég veit ekki hvort hann hefði einhvern húmor fyrir þessu núna. Gott ef hann vinnur ekki í embættismannakerfinu. Kannski ekki viðeigandi lengur, að eiga svona „fortíð“ fyrir austan.

Hvað um það. Menn drápust stundum í lystigarðinum eða fyrir ofan Egilsbúð. Utandyra. Vöknuðu stundum með ælu, allavega eitthvað illa lyktandi gums í andliti og/eða á bringu og í vonlausri stöðu var þeirra helsta von að þetta væri þó að minnsta kosti þeirra eigin æla. Eins með hlandið. Það var eins gott að þetta væri þeirra eigið hland. Vonandi hafði ekki verið migið á þá í einhverju úrkynjuðu eftirdansleiksdjóki.

Man eftir einum sem var jarðsunginn, lá dauður í blómabeðinu, fyrir neðan Egilsbúð. Það var farið með minningarorð! Og sungið! Það var myndaður kór á staðnum með norðfirskum drykkjuboltum! Er ekki að djóka! Á sama augnabliki, annar hópur á bryggjunni við gömlu netagerðina, á síbjartri sumarnótt, að fylgjast með hnúfubak sem synt hafði inn í fjörðinn og strauk sér makindalega upp við bryggjukantinn, hans framlag til þessarar minningar sem mögulega/mögulega ekki er uppspuni frá rótum. Langdrukknir ballgestir klappandi í hvert sinn sem hann sýndi sig og spúði strók upp í loftið eins og okkar eigin norðfirski andskotans Trevíbrunnur.

Þvílíkar minningafjársjóður sem ég á. Þvílíkur efniviður í þroskasögu sem ég kem mér ekki af stað til að skrifa. Vegna þess að ég er ekki þannig skáld.

En samt. Þvílíkt djöfulsins gúmmelaði:

Brennivínsdauður maður jarðsunginn á meðan hnúfubakur skemmtir langdrukknum ballgestum klukkan hálf fimm að morgni, sumarið næntífæv er langt og bjart með brilljant sumarauka í vændum. Suð í eyrum og ómurinn af einhverju lagi með Sálinni situr sem fastast í framheilanum eða gagnaugablaðinu eða í limbíska kerfinu. Man ekki líffræðina mína. Þarf að gúggla. Þarf að komast í sleik árið næntífæv. Það er bara hálftími eftir og að honum loknum – hafi ekkert gerst – enda ég í partíi í innbænum. Þar sem draumar um sleik hverfa í kannabisreyk og umræðum um toghleraskipti á Barða NK.

…

Tvö minnisleiftur um dauða og ælu:

• Einu sinni þóttist ég drepast brennivínsdauða í baðkarinu heima hjá Dadda í Ásgarði. Pabbi hans var ekki heima og hann bauð öllum í partí. Ég vissi ekki hvernig ég átti að vera í partíi, ég var fimmtán ára, þannig að ég þykjustudrapst í baðkari svo ég þyrfti ekki að tala við neinn. Það gæti líka verið – á sinn hátt – upphefjandi. Það var eitthvað hrikalega töff við að liggja dauður í baðkari. Það var reisn yfir því, fannst mér. Þegar einhverjir komu á klósettið lá ég þarna hreyfingarlaus og þóttist vera dauður. Dauður og töff. Og ég ákvað að liggja þarna þar til partíið væri búið en Daddi tók það ekki í mál. Ég yrði að vera „gestgjafi“ í þessu partíi með honum og hann vissi alveg að ég var ekki dauður. Ég hafði ekki drukkið neitt að ráði.

• Annar vinur minn, sem nýtur nafnleyndar vegna þess að þetta er svo fjarri manninum sem hann er í dag, drapst einu sinni í einu af þessum ömurlega sjabbí næntís eftirpartíum í tvílyftu húsi með bárujárnsklæðningu, einhvers staðar í innbænum (þar sem öll svona sjabbí næntíspartí fóru fram í minningum mínum). Var færður upp í sófa í læsta hliðarlegu svo hann færi ekki eins og John Bonham eða Bon Scott. Við fylgdumst grannt með honum, tússuðum andlitið náttúrulega með einhverjum ferlega hallærislegum frösum, eins og vera bar, en vorum líka að passa að hann myndi ekki gleypa eigin ælu, góðhjörtuðu skítseiðin sem við vorum.

Drukkum meira, hlustuðum á einhverja ömurlega þunglyndistónlist eins og Pink Floyd eða Jethro Tull og tókum ekki eftir því þegar hann byrjaði að æla yfir sig. Rukum til – því þetta var spennandi – og létum hann æla restinni á gólfið (teppalagt) og klukkan sex að morgni, eða þar um bil, gengu við heim, í leðurjökkum, gallabuxum og mótorhjólaboots, í myrkri og slabbi, og alla leiðina hlustuðum við á hann skamma okkur fyrir að hafa „makað“ jólaköku í hárið sitt.

Hahahaha!

Get enn hlegið að þessu. Almáttugur minn. Ein fyndnasta saga „manndómsáranna“ eða hvað við köllum tímann frá sextán að tvítugu. Hver setti jólaköku í hárið mitt!

Að láta sér detta þetta í hug!

„Ég hefði nú frekar ælt á þig,“ man ég eftir Dána, Fjalari, Jóni Hilmari eða einhverjum okkar segja daginn eftir eða þess vegna vikum eða mánuðum. Þetta var mjólkað út í hið óendanlega. Í sjávarþorpinu fyrir austan, þar sem ekkert gerðist milljón sinnum á dag, voru svona atvik gulls ígildi.

…

Ég er byrjaður að tárast hérna í skálanum, þrjátíu árum síðar. Minningar um ælu og skít og fyllerí fyrir neðan Egilbúð og í innbænum, nítjánhundruðníutíuogeitthvað. Hvernig á ég að deila þessu með nokkrum manni? Hvernig segi ég börnunum mínum frá „gömlu góðu dögunum“ í Nesk þegar það eina sem mér dettur í hug er æla og mannaskítur?

Makalaust. Við finnum fegurðina í öllu – eftir á að hyggja – býst ég við. Það er mannlegt eðli. Gerir okkur fær um að komast yfir alla skapaða hluti. Ein fallegasta skáldsaga sem ég hef lesið fjallar um veruleika útrýmingarbúðanna. Man ekki eftir hvern. Einhvern Ungverja, minnir mig. Eða Pólverja. Skiptir ekki máli en ég grét margoft við lesturinn. Þetta var svo fallegt. Lífið í útrýmingarbúðunum.

Því eins og mér leiddist þarna. Eins og mér fannst – þegar þetta gerðist í raun og veru – ömurlega napurlegt að vera nítján ára í Nesk. Vinnandi í netagerðinni, bíðandi eftir föstudegi, Captain Morgan og kippa af Tuborg grænum. Standa ekki í lappirnar klukkan hálf eitthvað og læðast heim að morgni í myrkrinu og suddanum eins og einhver vampíra. Vampíran í Víðimýri. Blautur í fætur og ólofaður. Ég yrði að ganga út annars ætlaði ég að ganga út og hengja mig.

Og svo gekk ég bara út.

…

Lykilorð: Ólofaður. Það fannst mér verst, veturinn næntífæv. Verra en Treblinka.

Því ég vildi umfram allt verða venjulegur. Sérstaklega eftir helgarnar. Á sunnudögum, mánudögum, þriðjudögum og sirka fram að hádegi á miðvikudögum vildi ég eignast börn og buru. Selja trommusettið. Settlegheit. Það var markmiðið. Fitna kannski smá. Eignast bíl. Volvo eða Saab. Pæla í hversdagslegum hlutum eins og hvernig snjómokstri er háttað í bænum og mynda mér sterkar skoðanir á því. Læra að baka upp sósu með hveiti og smjöri og brúna kartöflur. Eins og venjulegt fólk gerði árið nítjánhundruðníutíuogeitthvað. 

Vildi flýja að heiman. Trúlofast einhverri skvísu. Einhverri skvísu sem hugsaði ekki um Karl Marx, Morrissey, Bono eða Michael Stipe. Einhver sem gat horft á Legends of the Fall með Brad Pitt og tárast í hvert skipti. Hlustað á Waterfall með TLC. Einhver sem kunni textann utanað og nokkur „moves“ úr myndbandinu. Einhver sem æfði íþróttir.

En þetta lét bíða eftir sér. Almáttugur, hvað þetta lét bíða eftir sér. Ég hélt ég myndi aldrei ganga út. Að það væri eitthvað að mér. Ekki útlitslega. Það slapp til, þannig lagað. Ég var ekki frámunalega myndarlegur og alls ekki sætur. Var of líkur pabba mínum til að geta nokkurn tímann talist sætur, með þessi ættarkinnbein, stórbeinóttur og náttúrulega rautt hár. En ég var duglegur í ræktinni, „pumpaði“ daglega, hafði ekkert betra að gera.

Nesk var eins og fangelsi. Allir þessir bæir voru eins og fangelsi þegar maður er nítján. Við gerðum ekkert annað en að pumpa. Var kominn með fínan „kassa“ og Dáni sagði að einhver vinkona (því hann átti vinkonur – fullt af þeim) sín hefði sagt að ég væri „sexí“. Ég varð nærri því and- og heilastopp við þessa tilhugsun. Að einhver stelpa hefði sagt að ég væri sexí! I could just die and go to heaven – right now. Ég yrði að nýta þetta forskot sem var að skapast og ég fór aftur í ræktina. Pumpaði og pumpaði. Bekkpressa var upphalds æfingin því hún stækkaði kassann og kassi og handleggir voru það eina sem skipti máli. Ég varð að stækka. Hætti að lesa bækur því stórir heilar voru ekki sexí. Stór kassi var sexí.

Svo gufa á eftir. Horfði á svitadropana renna niður brjóstkassann, niður á maga og stöðvast við nafla í smá stund áður en þeir duttu á gólfið. Við bárum meira að segja saman bækur hvað þetta snerti, við félagarnir. Hver svitnaði flottast? Vorum sammála um að Atli svitnaði flottast. Það bókstaflega perlaði af honum svitinn. Minn sviti var alveg ómögulegur miðað við svitann hans Atla. Rann niður kroppinn eins og einhver aurskriða úr fjallinu. Á Atla mynduðust hinsvegar perlur. Það sem ég gat öfundað fólk. Öfundaði alla í bænum. Fannst allir hafa eitthvað sem mig skorti.

En það var fleira sem hindraði sigurgöngu mína í Nesk veturinn næntífæv-næntísix.

Það sem ég hélt að væri að mér var staðan heima. Veikindin á Kela.

Nei. Ég ætla ekki þangað. Afsakaðu cliffhangerinn, kæra dagbók.

Ég get þetta ekki núna. Ég meika ekki að vera nítján ára lengur.

Hvar var ég aftur? Jú, ég var fjörutíu og níu ára gamall skálavörður í Vöðlavík og menn voru að fara skiptast á veiðisögum. Ég ætlaði að segja frá því.

…

Þvílík játningasúpa og ritræpa. Og ég er að drepast í rassinum. Skriftastóllinn í Karlsskála verður svo harður eftir langar setur. Er komið kvöld? Hvar eru Esther og börnin? Vindinn hefur lægt. Vá, hvað þetta er skrýtið sumar. Hvessir á kvöldin, rignir á nóttinni, lægir með morgni. Það er eitthvað útlandalegt við þetta og þar með heimsendalegt.

Hundurinn hrýtur og það er enn líf í glæðum.

Heyri ég í bíl?

Fökk.

Nei. Þetta var vindurinn. Guði sé lof. 

Kl. 22:30

Kominn í kofann minn. Þreyttur. Höfum verið að brasa í allan í dag. Hef ekki brasað svona mikið með börnunum mínum síðan ég man ekki hvenær. Jú, þegar ég var síðast í Vöðlavík, reikna ég með. Þetta eru bæjarbörn og við þurfum að hafa fyrir því að koma þeim út til að leika sér. Þetta er þeim ekki náttúrulegt. Þau sækja í inniveru, vilja vera nálægt okkur. Það er svosem hið besta mál en þetta er líka erfitt. Ætlaði að skrifa „áskorun“ í staðinn fyrir „erfitt“ en almáttugur minn! Má maður aldrei vera bara þreyttur og pirraður? Það er kveikt á mér í marga klukkutíma, ég er fyrir framan fólk og það skiptir engu hver það er:

Samskipti eru alltaf performatív.

Sum hlutverk eru bara léttari en önnur en eru hlutverk engu að síður. Því maðurinn er einn. Og símalaus. Það er hið sanna ástand.  

Því fylgir þreyta að vera á sviði. Eirðarleysi og innilokunarkennd. Og núna er ég algerlega úrvinda. Mig langar heim. Í rúmið mitt. Mig langar að skokka með strákunum. Elda á almennilega eldavél. Drekka espressó úr espressóvél. Horfa á fréttir. Liggja í sófanum og doom-skrolla. Borða prótínstykki.

Já, svei mér þá að mig langi ekki bara í bjór. Allavega í vindil. 

…

Það var gestagangur eftir klukkan þrjú. Nokkrir hreindýrakallar komu, þeir höfðu litið við í gærmorgun líka en núna voru þeir komnir aftur og þurftu að bíða af sér veðrið. Það var skýjahula yfir fjöllunum að sunnanverðu og þar höfðu þeir haft fregnir af hjörð og þurftu að vera tilbúnir að fara við fyrsta mögulega tækifæri. Við buðum þeim inn í Karlsskála í kaffi og Esther steikti pönnukökur. Ég bað hana um að láta það eiga sig, spurði hvort hún vildi ekki bara setjast niður og spjalla aðeins við kallana en hún sagði nei. Þvert nei. Mér fannst vera attitút í þessu „nei-i“ hennar. Ég yrði s.s. í aðalhlutverki. Það var ljóst. Esther ætlaði að vera eldabuska. Ég yrði að leika gestgjafa. Halda mönnum upp á snakki.

Hvað í andskotanum erum við að gera hérna, hugsaði ég, og hellti kaffi í bollann hjá Frosta leiðsögumanni.

Tveir intróvertar í skálavarðaleik. Gimmíafökkingbreik.

…

Neinei. Slakaðu á. Það var gaman að fá þessa kalla í heimsókn. Það er heilagur sannleikur. Þarna var t.d. Frosti leiðsögumaður sem ég var búinn að gera að vini mínum þótt hann vissi það ekki sjálfur. Ég var ekki búinn að taka hann undir húsvegg og tilkynna honum að við værum orðnir vinir, að hann gæti haft samband hvenær sem var, að ég stæði með honum en ekki Sævari eða öðrum hreindýraleiðsögumönnum á svæðinu, að ég skyldi ljúga fyrir hann hvenær sem væri. Frosti, þú ert minn maður. Ég er í þínu liði. Treystu mér.

En þarna í hópnum var líka Hreinn S. Gamall kunningi frá aldamótunum. Við þekkjumst kannski fyrst og fremst vegna þess að við eigum sameiginlega vini sem allir voru á einn eða annan hátt tengdir Samfó í denn. Þegar Össur Skarp var King. Ég var flokksbundinn, meira að segja á launum á tímabili, en ég man ekki hvað Hreinn gerði. Sennilega bara í hulduhernum. Leynifélaginu. Lykilmaður í bakherberginu. Vinstrimaður með peningavit. Tony Blair hefðið ráðið hann í vinnu frekar en mann eins og mig.

…

Ég þekkti hann ekki strax enda skartaði hann myndarlegri mottu en það var svolítið eins og að yngjast um nokkur ár að hitta hann. Hann kom einhvern tímann í heimsókn til okkar Estherar þegar við vorum nýflutt á Reyðarfjörð. Duttum í það saman. Þar á undan hitti ég hann á þorrablóti í Neskaupstað með öðrum vinum. Kalla, Helga og einhverjum öðrum. Man það ekki. Man bara að við vorum allir hraustir enn þá. Hlógum, reyktum og drukkum.

Og núna hellist yfir mig tilfinning um að ég sé tuttugu og fimm ára gamall. Nýútskrifaður. Þetta eru töfrar. Þetta getur gerst þegar maður sest niður og skrifar. Þú sveigir tímann. Stjórnar honum. Gerir það sem þú vilt með hann.

Ég er tuttugu og fimm ára og ég lít svo upp til þessara manna. Aðallega Kalla.

Fannst hann flottasta týpa sem ég hafði nokkurn tímann kynnst. Svo orðheppinn alltaf og svo flinkur penni. „Flinkur penni“ hafði enga merkingu áður en ég kynntist honum. Man eftir honum að afvopna einhvern dela í Egilsbúð með hnyttni og hæðni þegar aðrir hefðu gripið til handalögmála. Alltaf með sígarettuna, hann Kalli. Alltaf svo flottur í tauinu. Klæddist fötum frá Kormáki og Skildi áður en plebbarnir fóru að klæðast þeim. Alltaf grannur. Svona kúlgrannur. Ekki skokkgrannur. Horaður og áhugaverður, eins og Vilborg D sagði víst einhvern tímann um eitthvað ljóðskáld í Vesturbænum. 

Kalli var svo júník. Allavega hér fyrir austan. Þegar ég gekk með honum frá Brennu, ritstjórnarskrifstofu Austurlands, og yfir í Kaupfélagið tók ég eftir því að bæjarbúar horfðu á Kalla en heilsuðu mér. Þeir þorðu ekki að heilsa honum. Allt við hann öskraði „Reykjavík“!

101 Reykjavík.

Við þoldum ekki þessa týpu en sýndum henni lotningu engu að síður. Við vissum ekki hvers vegna tilfinningar okkar voru svona blendnar og það skapaði óróa. Streitu.

Ég skil þetta núna náttúrulega. Þetta er ekkert flókið svosem. Þetta var einfaldlega vegna þess að hann var ekki einn af okkur þótt hann ætti ættir að rekja á Suðurfirðina. Við gætum aldrei stjórnað svona manni. Hann myndi aldrei leyfa það. Hann var sjálfstæður. Þurfti ekki á okkur að halda.

Staða mín var önnur og Kalli skildi það ekki. Hann gat ekki skilið það. Hann var ekki smábæjarmaður eins og ég. Hann skildi ekki hvers vegna ég gat verið svona linur í blaðamennskunni. Hvers vegna ég var svona feginn að skrifa stundum um kökubasara hjá kvenfélaginu, um íþróttamót hjá börnum, hvers vegna ég saup kveljur í hvert skipti sem ég við kláruðum blaðið. Hvað myndi fólk eiginlega segja þegar það læsi það sem ég skrifaði um þennan eða hinn, það eða hitt?

Kalli hlýtur að hafa hugsað hvernig ég nennti þessu, hvað var eiginlega að mér?

Jú. Ég var ennþá svo mikið „við“. Ég var ekki orðinn að „ég“.

Ég var einn af okkur. Einn af hópnum. Ættbálknum. Átti mér stöðu í þessu bæ. Stöðu sem mótuð var af forfeðrum mínum, tengslum þeirra við annað fólk sem mótuð var af allskyns hlutum, sýnilegum og ósýnlegum: Stéttarstöðu, skoðunum, líkamlegum eiginleikum, hefðum, sögu, orðróm. Hvaðeina.

Við vorum ekki elíta. Ekki einu sinni millistétt. Verkafólk og sjómenn í öllum hornum og kvenfólk sem rak stór heimili. Talað um okkur sem hóp eins og gjarnan er gert með lágstéttina. Þegar við reistum minnisvarðann um „okkar menn“, þá Lúðvík, Bjarna og Jóhannes, hina heilögu þrenningu, varð fyrir valinu afstrakt verk. Það var ekki tilviljun. Hið frjálslynda hægri hefði reist brjóstmyndir af hetjunum sínum. En ekki við. Alls ekki við. Hetjurnar okkar voru tákn um eitthvað annað og meira. Um hreyfingu. Um stefnu. Enda heitir verkið „Stefnir“ eða „Stefna“ eða eitthvað svoleiðis, minnir mig. Laglegasta verk sem minnti mig samt lengi vel á gálga. En það er nú bara ég.

…

Ég var sonur Ása sem var sonur Siggu og Steina sem var sonur Jóns og Kristjönu í Naustahvammi. Bláfátækt, heiðarlegt og vinnusamt alþýðufólk. Þetta var ég og ég var við og við? Hverjir vorum við? Við vorum Norðfirðingar.

Hvað ertu, spyr einhver og ég svara:

„Ég? Ég er bara Norðfirðingur.“

Kalla fannst þetta áhugavert og náttúrulega drepfyndið. Fannst fyndið hvað naflastrengurinn við bæinn og fjörðinn var svakalega seigur. Fannst fyndið að ég skyldi bera föðurlega virðingu fyrir Smára Geirs, Alþýðubandalaginu í Neskaupstað, íþróttafélaginu Þrótti og Síldarvinnslunni. Einhvern tímann skrifaði ég fyrir hann bókadóm eða eitthvað í tímarit sem hann gaf út og hann titlaði mig sem Norðfirðing. Óumbeðinn.

…

En ég var líka sonur mömmu. Reykvíkings úr Austurbænum. Hildar ljósmóður.

Sem var einstaklingur. Sá mesti sem ég þekki.

Hún var alltaf ég en aldrei við. Við-ið hennar var ég og bræður mínir. Og stundum pabbi. En ekki alltaf. Fór ekki á þorrablótin. Fannst gamansögur af einhverjum drykkfelldum Norðfirðingum ekki fyndnar. Dýrkaði ekki Lúðvík eins og við hin.

Og kaus blátt.

Og hún kaus blátt!

Litla leyndarmálið hennar. Litla leyndarmálið mitt. Ekki að ég hafi ekki vitað þetta innst inni. Auðvitað kaus hún ekki rautt. Dóttir atvinnurekanda í Reykjavík. Ekki séns. Ekki séns.

Og ég var mömmustrákur út í gegn. Sá gegnheilasti sem fyrirfinnst í þessari veröld.

Þetta er í hnotskurn eðli persónuleika míns, kæra dagbók, og ég held að þarna sé rótin að ýmsu í fari mínu sem er mér ennþá óskiljanlegt eða hulið. Til dæmis hvers vegna ég þarf að skrifa. Þarf að segja eitthvað. Þarf að láta rödd mína heyrast einhvers staðar. Þó það sé bara á Facebook. Hvers vegna ég þori, gjarnan eftir dúk og disk samt því ég er ennþá svo mikið við, að hafa sjálfstæða skoðun. Hvers vegna ég þori að skálda. 

Án mömmu og Kalla ritstjóra væri ég sennilega ennþá bara við.

Aldrei ég.

Einn af okkur.

…

Síðan eru liðin mörg ár, eins og gamlir kallar segja. Ég bý ekki lengur á Norðfirði nema í ljóðunum mínum. Það eru samt meiri líkur á að ég verði jarðaður á Reyðarfirði og þá fyrst hætti ég kannski að vera Norðfirðingur. Verð Reyðfirðingur og fjölskyldan mín reyðfirsk.    

En já, hvar var ég aftur?

Jú, menn voru að skiptast á veiðisögum í Karlsskála og klukkan var að ganga þrjú.   

(Það vantar einn dag, 29. júlí. Ekki vegna þess að hann sé ekki til. Hann er til. Í minninu og í stílabókinni en þetta blogg lifir sjálfstæðri tilvist. Hér gilda engar reglur um tímalínu. Ég geri það sem mér sýnist.)

Kl. 6:00

Humlurnar suðandi, spóarnir vellandi. Hvað er í andskotanum er einlægara en fimmtugur karl, með óþolinmóða þvagblöðru, mígandi í júlígrænt gras? Koffínmettað hland sígur í jörðina og verður hluti af hinni endalausu hringrás. Beiska regn, komdu fagnandi!

Þvílíkur léttir. Eins og að fara á trúnó. Þegar ég segi eitthvað berskjaldandi, eins og þetta með Gústa gamla vinnufélaga eða skólabróðir eða hverju sem ég laug að dagbókinni í gærkvöldi [Ath: sjá óskrifaða færslu frá 29. júlí], segi henni hvað ég geti verið mikið smásál, segi þetta upphátt og biðst svo vægðar. Að ég sé ekki svona eða hinsegin í raun og veru. Að ég sé góður gaur. „Ég veit það,“ segir hún þá. Og allt verður betra. Önnur hringrás hefst og ég er umburðarlyndur og hófsamur í skoðunum í nokkrar vikur.

Svo vex spennan, dvel löngum stundum á Facebook. Fyllist gremju og óþoli.

Fjöllin …

… þau þrengja að mér!

BÚMM!

O.s.frv.

Mér fannst eins og ég sæi bíl koma að utan en það reyndust ofsjónir. Skelfing hefði það orðið vandræðalegt. Mér hefði aldrei tekist að hætta að míga.

„Bíddu, hvað ertu að gera? Það er klósett hinumegin við lækinn. Ertu eitthvað verri? “

Þessi tegund afhjúpunar er samt best. Sú eina sem hefur mannbætandi áhrif. Skandall er ekki skandall nema hann komist upp. Þú lærir ekkert af þeim nema þú sért gripinn glóðvolgur. Með allt niðrum þig. Bókstaflega.

…

Ætla að skrifa smá áður en ég vek liðið. Ég skrifaði svo lítið um gærdaginn. Var bara að hugsa um eitthvað sem gerðist fyrir löngu. Um þetta samtal við Esther. Ég sagði t.d. ekkert frá því að við skruppum yfir á Reyðarfjörð í Krónuna og keyptum vistir fyrir síðustu tvo dagana. Hittum fólk og það var gott. Förum heim á morgun. Þá er þetta búið.

Veit að þetta hljómar eins og ég hafi verið í burtu í margar vikur en þegar tíminn er svona lengi að líða finnst manni þetta vera lengri tími en þetta er í raun og veru. Mig langaði að hitta fólk. Mig langaði að ræða um eitthvað hundómerkilegt við einhvern í búðinni. Þurfti að láta einhvern segja mér að útvarpspistlarnir hefðu glatt hann, að ég væri nú meiri helvítis snillingurinn.  

Þegar við komum upp á heiðina ruddust inn tilkynningar í símann minn. Ding, ding, ding. Samband! Freistingin að opna Facebook bar mig ofurliði og við stoppuðum í fimm mínútur á efsta punkti. Notuðum það sem afsökun að börnin hefðu gott af því að leyfa Hnotu að hreyfa sig aðeins eftir bíltúrinn upp á heiðina en þannig fengum við bæði næði til að skrolla óáreitt án þess að svara því í fimmtánda skipti hvort við værum ekki alveg að verða komin.

Ég sá að ég hafði fengið talsverð viðbrögð á pistilinn sem ég skrifaði áður en við lögðum í hann. Pistillinn um útvarpspistlana. Ég hafði skrifað að ég hefði ekki „nennt“ að skrifa þessa pistla fyrir RÚV, að mér hafi einfaldlega borið skylda til þess …

Almáttugur, ef þetta er ekki það sem kallast „humble brag“ þá veit ég ekki hvað það er. Það hvarflaði að mér að henda þessu af feisinu mínu en ákvað að gera það ekki. Ég reyni að láta sem flest standa svo ég geti flett upp í þessu seinna meir. Svo ég get flett upp í sjálfum mér eftir nokkur ár. Vil sjá hvernig ég sýni mig í rauntíma. Má ekki ritstýra þessu of. Hvatvísin verður að vera með í för annars verður ekkert varið í þetta.  

„Flottur pistill þarna um veiðigjöldin og landsbyggð vs. höfuðborg,“ skrifaði einhver sem ég þekkti ekki. Það kitlaði egóið. Ó, hvað það kitlaði egóið. Þá líður mér eins og ég sé að verða frægur. Málsmetandi maður. Ég er rödd sem mark er takandi á. Eina rödd landsbyggðarinnar sem mark er takandi á. Gáfumannaseleb. Sem býr út á landi!

Ég setti hjarta við kommentið. Ó, hvað ég setti stórt hjarta við kommentið.

Enda var þetta geggjaður pistill hjá mér, hugsaði ég. Í dópamínrússí með dass af serótóníni og oxýtósíni og skyndilega var ég mættur í viðtal til einhvers, segjum bara hjá Agli Helga, þar sem við vorum að tala um mig. Og ekkert annað. Ég var einn í þættinum. Til umfjöllunar var ég. Ég og þær aðferðir sem ég styðst við þegar ég sest niður og skrifa útvarpspistil:

„Þetta var sá eini sem ég þurfti að skrifa í sumar,“ sagði ég og kveikti mér í sígarettu í beinni. Af því að ég er svo mikill cynic guru. Austfirskur Díogenes. „Hinir voru skrifaðir af fagmanni. En þessi eini þarna, um veiðigjöldin, hann kom frá hjartanu.“

„Núnú,“ sagði Egill. „Segðu frá.“

„Já, takk. Enda var ég fyrir áhrifum frá þér. Hefði ekki getað skrifað þetta nema vegna pistlanna sem þú skrifaðir á Strikið í gamla daga.“

„Í alvöru? Merkilegt. Takk.“

„Nei, þakka þér.“

„Takk en við skulum ekki láta þetta snúast um mig. Haltu áfram.“

„Ég reyni líka að vera leikrænn í lestrinum. Gef mig allan í þetta.“

„Það heyrist, Jón. Það heyrist.“

„Takk. En svo er það alltaf lang besti mælikvarðinn á gæði pistla ef maður fer á bömmer þegar búið er að útvarpa þeim. Þá hefur maður tekið áhættu. Það tekur enginn áhættu í dag. Það vantar allt rokk og ról í þetta.“

„Einmitt. Ég skil hvað þú átt við. Vel orðað,“ sagði Egill og pírði augun eins og hann gerir stundum.

„Þegar ég var ritstjóri Austurgluggans tók ég áhættu í hverju blaði.“

„Blaðið varð aldrei betra. Hvorki fyrr né síðar. Bransinn hefur ekki gleymt þessu. Við tókum alveg eftir ykkur hér fyrir sunnan,“ endurtók hann.

„Takk en við vorum semsagt með það sem markmið að í hverju tölublaði þyrfti að vera allavega einn pistill eða ein frétt sem væri algerlega „outrageous“. Eitthvað sem gæti stuðað eða hneykslað. Já, og náttúrulega glatt. Okkur tókst alltaf best upp ef við vorum að skrifa um eitthvað mjög lókal. Eitthvað sem flestum þætti smávægilegt. Við skrifuðum t.d. einu sinni frétt upp úr samtali Helga við Jón Lofts, skógræktarstjóra, sem hann átti við hann út á bílastæði fyrir utan ríkið á Egilsstöðum. Pældu í því! Bara út á bílastæði! Jón var að fjargviðrast yfir því hvað súpukjötið í kaupfélaginu væri feitt og þar með var komin frétt með fyrirsögninni:

„Skógræktarstjóri ríkisins ósáttur við feita kjetið í kaupfélaginu.“

Svo skrifuðum við fréttir um deilur norðfirks veitingamanns við kvenfélagið á Reyðarfirði. Breyttum því í hasarfrétt um hrepparíg. Svo skrifaði Björgvin Valur frétt um fanga á skilorði sem opnaði verslun á Stöðvarfirði og við römmuðum fréttina inn þannig að þetta væri eini frumkvöðullinn í bænum í háa herrans tíð. Ég gat ekki sofið á nóttinni daginn fyrir útgáfudag þegar svona fréttir voru í blaðinu. Ég var spenntur því mér fannst gaman að hneyksla fólk en ég var líka kvíðinn því mér fannst ég vera orðinn stjórnlaus. Að ég réði ekki við sjálfan mig. Svona svipað eins og ég er að gera núna. Skrifa ímyndað samtal við þig, Egill Helgason, því mér finnst það virka sem lýsandi dæmi um innra líf mitt þegar egóið er í botni.“

„Merkilegt. Þvílík sjálfsvitund. Þetta er hérumbil óhugnarlegt en ég meina það nú vel. Þú ert greinilega gæddur snilligáfu.“ 

„Takk. Og þannig var þessi veiðigjaldapistill. Ég lagði allt í sölurnar. Hitt var bara fagmennska. Textagerð.“

„Ótrúlegt.“

„Ég veit.“

…

Ég hitti nokkra í túrnum. Hitti Karitas í bakaríinu. Hún var með krakkana og spurði okkur út í dvölina. Fannst þetta spennandi og við hvöttum hana til að koma með fjölskylduna til okkar. Krakkaranir hefðu gaman af að hitta þau. Börnin mín eru orðnir sérfræðingar í Vöðlavík og gætu sýnt nýjum börnum flotta takta. Þau hafa stundum verið eins og fiskar á þurru landi hérna, lömuð af aðgerðaleysi, þannig að það væri sennilega bara fínt að fá önnur börn í Víkina. Þá gætu þau líka skákað í skjóli reynslu. Verið reynslubúnt og sýnt öðrum börnum hvernig hlutirnir virka hér í Víkinni. Já, ég nánast bað Karitas að koma með Aron og börnin í Vöðlavík. Vona að ég hafi ekki hljómað of needy. Held samt að ég hafi gert það.  

…

Ég sá Magga tilsýndar á bílastæðinu við Krónuna. Hann var að fara á mótorhjólið sitt og tók ekki eftir mér. Mig langaði til að heilsa upp á hann en Elías var með mér og ég vissi að ef ég myndi byrja að spjalla myndum við spjalla í korter og ég ætlaði ekki að vera svona lengi frá Vöðlavík. Var í Vöðlavíkurham. Vildi ekki fara í minn hversdagslega ham.

Mér er hlýtt til Magga og mig dauðlangði til að kasta á hann kveðju en ég gerði það ekki. Ég var strax byrjaður að sjá eftir því.

Maggi, Maggi, Maggi. Hann reyndist manni nú stundum erfiður í Stúkunni í gamla, hugsaði ég.

„Hvað segirðu gott, Maggi,“ sagði maður kannski og ætlaði að skála við hann á barnum.

„Hvað segi ég gott?“ sagði hann þá, ekkert nema önugheitin. „Hvað áttu við? „Hvað segi ég gott?“ hermdi hann eftir manni nema hvað hann var auðvitað ekkert að herma eftir manni. Hann var bara að láta mann hljóma eins og maður væri hálfviti.

„Æi, Maggi, láttu ekki svona,“ sagði maður þá og þá hermdi hann eftir manni aftur: „Æi, Maggi, láttu ekki svona.“ Gerði sig rangeygan og þá sagði maður:

„Magnús, er ekki allt í lagi með þig?“

Og þá róaðist þetta nú hægt og rólega og við gátum farið að tala um eitthvað sem skipti máli. Um trommuleikara stundum en Maggi var meira en liðtækur á trommunum í gamla daga.

En svona breyttist Stúkan í Egilsbúð alltaf í borðsal í einhverju skipi út á rúmsjó eftir klukkan eitt nítjánhundruðníutíuogeitthvað. Fíflafley. 

Mér líkaði bara vel við Magga þrátt fyrir alla hans augljósu galla. Ég var ekki gallalaus sjálfur. Bara öðruvísi gallaður.  

Og svo tuðaði hann ekki eins og aðrir tuðuðu í Stúkunni. Það var eitthvað leikrænt við þetta tuð. Einhver írónía. Það var líf og hrynjandi í þessu hjá honum. Eitthvað paunk. Hann var ekki tuðari, beinlínis. Hann var stuðari. Svona svo ég gerist sniðugur einu sinni og rími.

Eníveis. Ég hafði ekki tíma til að spjalla við Magga þótt mig langaði til þess. Ég þurfti að versla.

Sjáumst síðar, Maggi minn.

…

Sá mann við grænmetið sem lamdi mig í frímínútum í öðrum eða þriðja bekk. Hann var með kúl gleraugu sem gerðu hann svolítið skrifstofulegan. Snyrtilega klæddur og hér um bil allt í hans fasi benti til þess að hann hefði einhvern tímann farið í sjálfsvinnu. Mögulega gluggað í einhverja niðursoðna stóuspeki á milli þess sem hann hefur legið í AA-bókinni. Kannski býr hann um rúmið sitt á hverjum degi. Segir við konuna að það sé til marks um sjálfsaga og sjálfsstjórn. Gleymi hann því er næsta víst að hann verður dottinn í það fyrir kaffi.

Hann sagði „hæhæ“ þegar ég fór að fletta í appelsínum við hliðina á honum og það kom mér svo skemmtilega á óvart að ég kom engu upp úr mér fyrr en ég var hættur í appelsínunum og farinn að fletta í avokadóinu. Þá sagði ég eitthvað sem hljómaði örugglega eins og eitthvað rugl. Mikið var þetta hallærislegt, hugsaði ég. Eitthvað í honum hefur örugglega langað til að lemja mig aftur. Maður getur aldrei almennilega grafið barnið í sér sérstaklega ef sársauki er til staðar. Það lúrir þarna, barnið, eins og opið svöðusár, á sálinni. Já, ég meina það. Á sálinni. Og það þarf bara rétt að reka sig utan í svo barnið rumski. Jú, hann hefur örugglega langað að elta mig ofan í gil, króa mig af og hóta mér lífláti fyrir einhvern andskotann. Minnir að á sínum tíma hafi hann sagt að ég væri kattamorðingi. Það voru nú ýkjur. Ef ekki helber lygi. Það eina sem ég hafði gert var að setja kött nágrannans í plastpoka með Sambandsmerkinu. Ég veit ekki af hverju ég gerði það. Sennilega af sömu ástæðu og Elías ætlaði í vatnsblöðrustríð með vinum sínum inni í stofu hjá okkur í síðustu viku. Það meikaði náttúrulega engan sens. Ekki frekar en það meikar sens að setja kött í plastpoka. Ég hef alltaf elskað ketti. Mig langaði bara að setja þennan kött í poka. Það var allt og sumt. En einhver hafði séð til mín og þetta fréttist auðvitað. Að sonur Ása og Hildar væri dýraníðingur. Því fór sem fór. Hann kaffærði mig í snjó í frímínútum og henti mér niður skólabrekkuna. Og þar með var það mál úr sögunni. Minnir mig. Hef samt alltaf verið pínu smeykur við hann og þess vegna nýtur hann nafnleyndar í þessari frásögn.

Og til að toppa þetta sá ég Tedda Alfreðs og Þór eða Þröst, þekki þá aldrei í sundur, mestu gangstera skólalóðarinnar í Nesskóla á níunda áratugnum að spjalla saman fyrir framan mjólkurkælinn. Kumpánlegir og hressir og Teddi kinkaði meira að segja kolli til mín. Ég gleypti með húð og hári fjörutíu ára gamla skelfingu og sagði:

„Komdu blessaður.“

Þetta augnablik lifði í innan við einn tíunda úr sekúndu: Ég þekkti töffara á skólalóðinni. Hann sagði: Komdu sæll og blessaður.

Eins og í Stuðmannalaginu.

…

En núna vildi ég drífa þetta af. Ég mátti ekki vera að þessu. Yrði að drífa af þessi innkaup og fara aftur í Vöðlavík. Ég var enn í Vöðlavíkurham, algerlega ofnæmur eftir fimm daga dvöl í óbyggðum. Þoldi þetta ekki. Ég var ekki tilbúinn fyrir allt þetta áreiti. Tók allt inn. Eins og svampur. Eins og ég væri átta ára. Opinn upp á gátt á allskyns orku og víbra úr fortíð, nútíð og framtíð.

Ég henti mjólkurvörum í körfuna (svo við fengjum prótín en það kláraðist strax á laugardaginn), ávöxtum og grænmeti. Esther sagði mér að kaupa „ferskvörur“ og núna veit ég af hverju það skiptir máli. Í fyrra keypti ég alltof mikið af ferskvörum af því ég reiknaði bara með því að þær myndu lifa að eilífu sem þær gerðu ekki. Allt nema eplin það er að segja. Pink Lady deyr aldrei og í hvert sinn sem ég fæ mér bita af sífersku Pink Lady hugsa ég:

„Af hverju byrjar þú ekki bara að reykja vindla aftur?“ Þeir eru allavega í alvörunni lífrænir.

Ég keypti slatta af nammi. Tvö box af einhverju sem kallast Rísbitar en ég kalla Lindu-buff og mun alltaf gera. Þetta er ekki uppáhaldsnammið mitt en þetta er eitthvað gúmmulaði sem við getum sameinast um í fjölskyldunni. Uppáhaldssúkkulaðið mitt er Kaffisúkkulaði frá Lindu og ég henti einum „three pack“ í körfuna. Ég tæki þetta framhjá vigt, utan kvóta. Þetta færi í handtöskuna mína án þess að nokkur fengi að vita. Svo ætlaði í minn síðasta göngutúr í Vöðlavík í fyrramálið, æja við einhvern foss í ánni og éta þau öll, hvert á fætur öðru. Graðga er rétta orðið. Svo kæmi ég heim í skálann og fengi minn skammt af Rísbuffinu. Djöfull get ég verið lúmskur andskoti. Svo hefst bara megrun á laugardag.

Keypti harðfisk og íslenskt smjör. Prótín og fita sem börnin elska. Keypti rútur af gosi, Oreokex og grillkjöt. Kartöflusalat, hrásalat, grillsósur. Það yrði sukkað hressilega þetta síðasta kvöld í Vöðlavík. Væri ég enn í bjórnum hefði ég keypt rútu af Thule eða Hollandia eða einhverju svona sulli. Drukkið allt sjálfur, farið með síðustu fjóra bjórana upp í fjall og svolgrað þeim í mig við efsta foss.   

…

Við renndum framhjá húsinu okkar áður en við fórum frá Rey. Leigðum það einhverjum amerískum ferðamönnum. Það var enginn heima. Höfum gert þetta nokkrum sinnum og tökum aldrei eftir því að nokkur hafi verið í húsinu. Sumum finnst við full glannaleg að leigja ókunnugum húsið okkar en fuck that shit. Langflestir – og þá meina á jörðinni – eru bara helvíti fínir og fullkomlega treystandi. Við notum hinsvegar þetta agnarbrot af siðleysingjum, sem búa með okkur hinum á jörðinni, sem innblástur í endalausar fréttir, bíómyndir og bækur. Þess vegna erum við alltaf svona hrædd. Minn fimm aur í tíðarandagreiningu. Í huganum er ég byrjaður að byggja upp útvarpspistil. Með byrjun, miðju og endi.

Djöfulsins.

Fagmaður.

Er.

Ég.

„Jón, ætluðum við ekki í sund?“ heyrði ég allt í einu sagt en ég var ekki byrjaður að hægja á mér við beygjuna.

„Jú, alveg rétt,“ sagði ég og tók snögga beygju til vinstri og ég heyrði hamingju- og spennuhlátur aftur í því börn á öllum aldri elska snöggar beygjur.

…

Það voru eintómir erlendir túristar í sundi og ég talaði ekki við neinn í pottinum. Vil ekki vera trufla þá með „how do you like Iceland-spurningunni“ sem er eina spurningin sem mér dettur í hug þegar ég sit í heitum potti með útlendingum. Þetta voru Englendingar þannig að ég hefði nú kannski geta talað um eitthvað vitrænt við þá – hafandi verið búsettur í Englandi í eitt ár – en ég bara nennti því ekki.

Synti nokkra metra, fór í gufu og kalt bað til skiptis. Örugglega tíu sinnum. Í eitt skiptið voru eskfirsk hjón á besta aldri í klefanum sem sögðu mér að passa mig á bleytunni á gólfinu.

„Þetta er stórhættulegt,“ sagði karlinn.

„Alveg stórhættulegt,“ tók konan undir.

„Já, nákvæmlega,“ sagði ég. „Þetta er ekki gott.“

„Ég lét krakkana í afgreiðslunni vita og veistu hvað þau sögðu?“ sagði karlinn.

„Nei,“ sagði ég í spurnartón sem var auðvitað ekkert nema sýndarmennskan. Mér var svo fullkomlega drullusama um þetta. Mér fannst þessi bleyta ekkert hættuleg en hún er það kannski ef maður er á áttræðisaldri og stirður. En ég er bara fjörutíu og níu ára og hef aldrei – ALDREI – verið í jafn ógeðslega sexí.

„Nei, hvað sögðu krakkarnir í afgreiðslunni?“

„Þau sögðust ætla að láta vita!“

„Láta vita?“ Aftur í spurnartón sem aftur var auðvitað fullkomin sýndarmennska því auðvitað vissi ég hvert var verið að fara með þessu rausi.

„Já, þau sögðust ætla að láta vita!“ sagði karlinn. „Af hverju moppa þau ekki bara gufuklefann sjálf?! Af hverju þarf alltaf einhver annar að gera hlutina!“

Konan hnussaði manni sínum til samlætis.

„Nei, hættu nú alveg,“ heyrði ég mig segja. „Jæja, best að skella sér í kalda karið.“ Til að þóknast þeim þóttist ég passa mig alveg sérstaklega á bleytunni á gólfinu, svo ég myndi nú ekki detta og lærbrjóta mig. Breytti göngulaginu mínu, bara fyrir fyrir þessi gömlu brýni frá Eskifirði. Ef þau voru þá frá Eskifirði. Veit auðvitað ekkert um það. Þau virkuðu bara heimarík. Eins og þau ættu helvítis sundlaugina með gufuklefanum og öllu. Hljóta því að vera heimamenn. Eða fastagestir frá Reyðarfirði. Held samt ekki. Ég er farinn að þekkja flesta Reyðfirðinga þótt ég tengi ekki endilega saman nöfn og andlit. 

…

Þú hugsar ekki um neitt í kalda karinu. Þess vegna ánetjast fólk kalda karinu. Þú færð loksins hvíld frá þessu eilífa tuði í kalda karinu. Tuðinu að innan og tuðinu að utan. Hugsar ekki um verki í kalda karinu. Hugsar ekki um kvíða í kalda karinu. Þú saknar einskis í kalda karinu.

Sat þarna í örugglega tvær mínútur en eins og alltaf þegar ég sit í kalda karinu í meira en þrjátíu sekúndur fór ég að hugsa um Guðlaug Friðþórsson, sundkappa. Ég held að karlmenn á mínum aldri séu forritaðir til að hugsa um hann þegar þeir sitja köldu kari lengur en þeir eru vanir. Og þeir hugsa allir það sama: Hvað hefðu þeir meikað langt sund í íslenskum sjó að vetri? Þeir hafa örugglega tilhneigingu – sitjandi í kalda karinu – til að halda að þeir hefðu meikað nokkra kílómetra. Kannski ekki sex en kannski tvo eða þrjá. 

Ég kleip í síðuspikið. Það hefur aukist síðustu mánuði. Fjórir kílómetrar, hugsaði ég. Ég myndi treysta mér að synda fjóra. 

Egóið getur greinilega farið í hæstu hæðir í kalda karinu.

7:00

Það er óhjákvæmilegt að sannleikurinn rati upp á yfirborðið. Hann gerir það alltaf. Maður getur hafnað honum en aðeins tímabundið. Maður getur laumast út úr skápnum stöku sinnum en farið inn í hann jafnóðum. Sagt að þetta hafi allt verið í plati, að þetta hafi verið djók, að maður hafi verið fullur. En semsagt, ég hef aldrei getað svarað þessari spurningu:

Hvað ætlarðu að verða þegar þú verður stór?

Við afhjúpum okkur með gjörðum. Það er segin saga. Við erum það sem við gerum. Sitji ég hér og skrifa er ég maður sem situr og skrifar. Maður sem sækir í einveru svo hann fái frið. Til að skrifa. Til að gleyma sér. Tapa sér. Týna sér. Maður sem vaknar klukkan fimm á morgnana svo hann geti sest niður, opnað tölvu og skrifað. Maður sem sefur skemur en hann þarf svo hann geti leyft sér þennan munað. Mögulega stytt ævi sína fyrir vikið en þetta er þess virði.  

Ég þarf að skrifa smá. Ekkert mikið. Bara pínu. Til að róa taugarnar áður en ég gerist skrifstofumaður á Reyðarfirði. Slá á frelsiskvíðann hans Kierkegaard. Ég hef nefnilega val. Ég þarf ekki að skrifa. Þar deyr enginn þótt ég sleppi því. Gæti setið hér og strokið símanum í sátt við Guð og menn.

Þetta hljómar fremur napurt, kæra dagbók, eins og líf mitt sé eilíft ströggl, að ég þurfi að neita mér um grunnþarfir vegna þess að vinna og fjölskyldulíf sé svo íþyngjandi en ég vil fullvissa þig um að svo er ekki.

Endalaus tími er bölvun. Þá gerist ekkert. Spurðu bara þunglyndu gamalmennin.

Ég hef einn og hálfan tíma, að hámarki, til að gubba einhverju úr mér.

Níutíu mínútur þar sem enginn ætlast til neins af mér. Er utan þjónustusvæðis.

Níutíu mínútur. Þarf ekki meira. Meira væri verra.

…

Ég á minningu úr öðrum bekk, frá árinu 1983/4. Hún er dauf, meira eins og tilfinning, minnisleiftur eða glampi sem ég þarf að barna með ályktunum um það sem gerðist. Það sem ég man, með hundrað prósent vissu, er samviskubit. Vegna þess að ég laug. Ég sagði ósatt þegar Steinunn kennari bað okkur um að svara því hvað ætluðum að verða þegar við yrðum stór. Við sátum á gólfinu, hópurinn myndaði U og Steinunn sat á stól við endann, þar sem hringurinn opnaðist.

„Jæja, Jói minn. Hvað ætlar þú að verða þegar þú verður stór?“

„Kevin Keagan.“

„Flott hjá þér vinur. En þú, Matthildur, hvað ætlar þú að verða?“

„Hjúkrunarkona.“

„Það líst mér vel á. En þú, Friðjón?“

Og svo framvegis.

Flestir strákarnir ætluðu að verða feður sínir (sjómenn, iðnaðarmenn, kaupmenn) og stelpurnar ætluðu að verða mæður sínar (hárgreiðslukonur, hjúkrunarkonur, leikskólakennarar) en það voru nokkrar undantekningar. Jóhanna sagðist ætla að verða flugfreyja og þegar röðin kom að mér sagði ég, og hljómaði ákveðinn, eins og ég væri að segja satt:  

 „Ég ætla að verða flugmaður.“

„Já,“ sagði Steinunn og hló. „Ætlið þið Jóhanna að fljúga sömu flugvélinni?“

Hohoho.

Híhíhí.

Þetta fannst bekknum sniðugt. Kannski myndu einhverjir í bekknum halda að við værum kærustupar og það var mér alls ekki á móti skapi. Ég var mjög til í að mér yrði nú einu sinni spyrt saman við stelpu, að ég væri „player“ eins og Halldór og Jói.

En ég gat aftur á móti séð á Fjalari, besta vini mínum sem sat við hliðina á mér, að hann trúði mér ekki. Ég hafði aldrei orðað neitt í líkingu við þetta við hann og við gerðum fátt annað en leika okkur saman í hlutverkaleikjum með pleimókalla. Þetta var áður en við byrjuðum að leika okkur með He-man-kalla og/eða stjörnustríðskalla. Þá fengum við lánaða karaktera eða s.s. þegar ég var Hans Óli, hetjan sem Lilja prinsessa var skotin í, fékk „minn“ alla eiginleikana hans. Ég – eða „minn“ – var þannig mjög hugrakkur – eins og Hans Óli – en í pleimóinu þurftum við alfarið að treysta á ímyndunaraflið.

Náttúrulega, ef svo má að orði komast, ef maður eignaðist „landbúnaðarpleimó“, þú veist, kall og konu og síðan kannski dráttarvél, plóg og fóðurtæki, gat maður, ef maður vildi, sett sig í spor sauðfjárbónda. Það var aftur á móti af þeirri einföldu ástæðu að maður gat það sem meðlimur tegundarinnar homo sapien. Þetta er eitt af því sem við getum. Eitt af því sem aðgreinir okkur frá mörgum öðrum dýrategundum, ekki öllum, en nógu mörgum til að þetta geti talist sérstakt einkenni á mönnum. Mjög snemma á ævinni getum við sett okkur í spor annarra og þar með ímyndað okkur að við séum hitt og þetta. Að við séum t.d. bændur eða sjóræningjar eða kúrekar eða indjánar eða geimfarar eða slökkviliðsmenn.  

Þegar við Fjalar losuðum okkur við leikmunina í pleimó sem áttu að tengja okkur við ákveðnar starfsstéttir urðum við, merkilegt nokk, tónlistarmenn. Við fórum í hlutverk tónlistarmanna eins og við ímyndunum okkur þau níu eða tíu ára gamlir. Það var ekki til neitt popparapleimó árið 1984 enda heimurinn annar en hann er í dag. Þýski leikfangaframleiðandinn gerði ekki ráð fyrir því þá að börn vildu verða eitthvað annað en slökkviliðsmenn og/eða bændur. Kannski sjóræningjar eða kúrekar í sínum villtustu fantasíum en við Fjalar breyttum pleimóköllunum okkar í poppara. Notuðum „props“ frá öðrum starfsstéttum þannig að „minn“ var í kúrekabúningi og „hans“ í indjánabúningi. Þetta gat alveg virkað líka fyrir poppara. Svona Village People-væb, get ég sagt núna með allri minni poppvisku rúmum fjörutíu árum síðar.

Við spiluðum Rebel Yell með Billy Idol eða eitthvað með Duran Duran og létum minn og hans halda tónleika inni í herberginu mínu en það sem merkilegast er, hugsa ég núna hér í Vöðlavík, er sú staðreynd að við létum þá sofa hjá pleimókonunum.

„Minn“ var alger graðfoli, reið öllu sem hreyfðist. Og hans líka náttúrulega. Við skiptum þeim á milli okkar, sváfum hjá þeim saman, trekantar, fjórkantar, júneimit. Vorum algerlega óheftir þegar kom að lífstíl rokkarans. Minn var meira að segja oft drukkinn (það fylgdi bikar með einu pleimósettinu mínu). Nutum okkar í botn í díónýsísku stjórnleysi. En allt í pleimó.

Þegar ég hafði frjálsar hendur, í pleimó, ákvað ég að gerast poppstjarna og „ladiesman“. Músíkalskur melludólgur eða eitthvað þvíumlíkt. Og það var í þessu samhengi sem það var óskiljanlegt fyrir besta vin minn þegar ég sagðist ætla að verða flugmaður. Ég hafði engan áhuga á flugmennsku og hann vissi það og hann vissi að ég vissi það.

Pleimófantasíurnar höfðu afhjúpað mig.

En ég vissi líka að það var ekki við hæfi að segja sannleikann. Ekki þarna í U-inu í Nesk nítjánhundruðáttatíuogeitthvað. Því þótt það þyki ekkert tiltökumál í dag þegar börn segja kinnroðalaust að þau ætli sér að verða „YouTubers“ var þetta ekki svona einfalt þá. Ekki þarna í U-inu.

Það hefði kannski sloppið til að segjast vilja verða tónlistarkennari en í mínum huga var ekkert samband á milli tónlistarmanna og kennslu. Þetta voru tveir aðskildir heimar: Tónskólinn var blokkflauta, rykfallið nótnablað og lykt af kaffi. Að verða rokkstjarna var annað: Það voru gigg og kerlingar og vín drukkið úr bikar. Simon Le Bon í Girls on film myndbandinu (þaðan sem innblásturinn kom er ég nokkuð viss um) var mér á einhvern hátt nærri en menn sem bjuggu hér í bænum. Menn af holdi og blóði. Menn í gallabuxum og vinnuskyrtum. Menn með sorgarrendur. Menn sem ilmuðu af koppafeiti.

Ég var of mikill mömmustrákur til að verða fyrir nægilega sterkum áhrifum frá pabba mínum þegar kom að þessari spurningu. Ég lifði í heimi fantasíunnar sem þýddi að ég var lost þegar ég var vakinn til lífsins með þessari spurningu, sitjandi þarna í U-inu, í bláum Henson-galla og skítugum íþróttasokkum. Á meðan, í raunveruleikanum; kallarnir að bræða síld innfrá, veidd af öðrum köllum sem vinna á skipum sem aðrir kallar sinna viðgerðum á. Bræðslulykt berst inn um glugga á steinsteyptu húsi þar sem kona kennir börnum lestur, skrift og stærðfræði og spyr nemendur sína um framtíðaráform.  

„Ég ætla að verða flugmaður,“ laug ég.

Blákalt. En ég vissi að þetta myndi falla í kramið. Þetta slyppi til. Er mest hissa á því núna að ég hafi ekki sagst ætla að verða kennari en ég var ekki enn orðinn almennileg kennarasleikja.

Kl. 6:00

Kuldalegt úti og lágskýjað. Rigndi í nótt og það blæs að austan. Eða ég held það. Miði ég við fánann sem ég er nýbúinn að draga við hún. Hann teygir sig útbreiddur inneftir. Samt er einhvern veginn ómögulegt að segja til um vindáttir í þessum fjörðum og víkum fyrir austan. Veðrið kastast á milli fjalla og ómögulegt að segja hvaða átt sé ríkjandi í raun og veru. Hvaða átt sé í háloftunum.

Ég er nýsestur. Skrapp upp í fjall með Hnotu um klukkan fimm og gekk upp með ánni. Leiðin stikuð af Einari Sveinsbjörns, veðurfræðingi, í fyrrasumar. Hann hafði verið vikuna á undan okkur. Skildi eftir minnisblað þar sem hann listaði upp allt sem hann hafði gert, varaði okkur við litlu rennsli í klósettinu og óskaði okkur góðs gengis. Ég var byrjaður að reita lúpínu stuttu síðar. Ætlaði að vera jafn duglegur og Einar.

Ég kallaði á Hnotu áðan. Ég var annars hugar og nafnið sem ég heyrði mig hrópa var ekki Hnota heldur „Pétur“!

Mér fannst það fyndið og hló upphátt.

…

Ég er enn með hugann við sumt af því sem ég skrifaði gærkvöldi enda skrifaði ég fram yfir miðnætti og ég er meira en hálfnaður með minnisbókina. Hef skrifað meira á fjórum dögum en ég hef gert síðustu fjóra/fimm mánuði. Mig langar til að segja að ég sé feginn því mér hefur fundist upp á síðkastið eins og ég hafi voðalega lítið að segja. Staðreyndin er samt sú að mér er eiginlega alveg sama og tel mig vita núorðið að hverfi þörfin til að skrifa þá er ekkert við því að gera. Þá geri ég bara eitthvað annað. Æfi fyrir maraþon eða eitthvað þvíumlíkt.

Ég veit að það er mjög óþroskað að tala svona, kæra dagbók, en sem betur fer hef ég þroskast aðeins. Eða æðruleysið hlýtur að benda til þess. Tjáningarþörfin, hún kemur og fer.

En það koma engin ljóð. Það er staðreynd. Hef ekki ort ljóð í marga mánuði. Þessi dagbók er það ærlegasta sem ég hef skrifað lengi. Ekki mjög falleg „textagerð“ kannski, svo ég beiti fagmáli, en þetta kemur þó frá hjartanu.

…

„Hvernig viltu láta titla þig,“ spurði pródúsentinn í Kiljunni í vor.

„Ég veit það ekki,“ sagði ég. Mig langaði til að vera fyndinn og biðja hana um að kalla mig „skrifstofumann á Reyðarfirði“ en sleppti því á síðustu stundu.

„Viltu að ég titli þig sem ljóðskáld?“

„Já, ætli það ekki bara.“

„Ertu búinn að gefa út margar ljóðabækur?“

„Tvær,“ sagði ég, „og mér var boðið í þáttinn til að tala um þær.“

„Ókei þá,“ sagði hún en mér fannst hún hálf efins. Sem var sennilega bara ég að vera ég. Fullur af komplexum. Skrýtið spjall, hugsaði ég samt. Hvers vegna ætti ég að vera kallaður eitthvað annað en ljóðskáld þegar ég mæti viðtal í Kiljuna til að tala um ljóðabækur sem ég skrifaði og við hjónin gáfum út?

Ég þurfti að HAM-a mig áður en upptakan hófst. Talaði sjálfan mig til:

„Þú ert ljóðskáld. Þú ert ljóðskáld. Þú ert ljóðskáld. Þú ert tungl í nærbuxum. Þú ert ljóðskáld“

„Ertu tilbúinn?“ spurði þáttastjórnandinn Egill.

Ég kinkaði kolli. Hafði umbreytt mér í ljóðskáld með hugrænni atferlismeðferð.

„Hingað er kominn Jón Knútur Ásmundsson, alla leið að austan. Hann segist vera ljóðskáld og …,“ heyrðist mér hann segja. 

…

En maður er bara það sem maður gerir, eins og Purrkur sagði. Og núna yrki ég ekki. Hef ekki ort í marga mánuði og hef enga löngun til að skrifa einhverjar svona settlegar ljóðlínur. Ég vil bara kasta upp. Æla. Engin miskunn. Sýndu fólki hvað þú ert ógeðslega vain og fullur af komplexum. Út með þetta! Út með þetta allt saman! Út! Út! Út! Það er eina leiðin. Amor fati! Áfram með þig!

Og núna hugsa ég um leikaraskap. Mér líður ekki kjánalega þótt einhver kalli mig skáld. Það er stundum gert í alvöru en oftar í djóki. „Og hvað segir skáldið svo gott í dag? Einhverjar rímur að fæðast?“ Hohoho.
I don’t give a fuck, eins og sagt er, en ég kynni mig ekki sem skáld nema ég standi fyrir framan hóp fólki og sé um það bil að fara lesa ljóð sem eru sannarlega mín. Lagði vinnu í þau. Bókstaflega svitnaði og fékk niðurgang við skrifin og endurskrifin. Ærðist af kvíða, af yfirgripsmikilli vantrú á sjálfum mér. Hver í andskotanum þykistu vera? Hvaða helvítis erindi átt þú upp á dekk?! Miðaldra karl utan af landi? Hverjum er ekki sama um þig og þína reynslu? Þinn tími er liðinn! Öllum er sama! Fökkaðu þér! Farðu aftur í sjónvarpshellinn þinn, drullusokkurinn þinn! Eða í Dressmann! Og drullastu inn í kjörklefann, læstu að þér, hentu lyklinum og settu x-ið við M-ið eins og þið gerið allir! Fökk, fökk, fökk! Í dag viljum við lesa ljóðabækur eftir flóttafólk, transfólk, homma og lesbíur! Og horað fólk úr hundrað og einum! Áhugavert fólk! Og þú ert ekki áhugaverður! Snáfaðu heim til þín í tvöhundruð og tuttugu fermetra einbýlishúsið þitt!

Að komast sæmilega heill í gegnum svona niðurrifstal hlýtur að veita manni ákveðin réttindi. Eins og t.d. að kalla sig skáld þegar tilefnið býður upp á það.

…

En núna yrki ég ekki og það sem furðulegra er að núna eru engar alvarlegar niðurrifshugsanir í gangi. Nema þær sem tengjast botnlausri vankunnáttu í skálavörslu en ég tek þær nú bara svona hæfilega alvarlega enda hefur skálavarslan ekkert með sjálfsmynd mína að gera. 

Kannski er ég kominn yfir þetta? Kannski er ég að verða fullorðinn?

O, ætli það, Johnny boy. Enn dreymir þig um að einhver útgefandinn hafi samband og gefi þig út, segi þér að þú sért „falin landsbyggðarperla“, óuppgötvaður útnárahöfundur, og þá fyrst máttu kalla þig rithöfund eða skáld. Og mögulega bara „útkjálkaskáld“ eða eitthvað álíka. Þangað til ertu sjálfsútgefinn amatör. Skrifstofumaður á Reyðarfirði sem skrifar í frístundum. Landsbyggðin er full af svona köllum eins og þér, veistu það ekki? Menn sem skrifa. Fyrst í laumi en svo sýna þeir konunni sinni og hún var yfir sig hrifinn, ekki satt? Því hún átti ekki von á þessu frá þér. Þú sem virtist ekki hafa áhuga á neinu nema á Downtown Abbey, indverskri eldamennku og Steely Dan. Gafst út indíhljómplötu með vinum þínum sem þig hafði dreymt um að gera í þrjátíu og fimm ár. Svo átakanlegt! Svo aumkunarvert! Svo ömurlegt! En fyrst og fremst bara eitthvað svo, eitthvað svo, eitthvað svo, sorglegt!

Nei, elsku dagbók, þú veist ekki hvað minnimáttarkennd er fyrr en almættið hefur breytt þér í hálfdrættings listaspíru út á landi. Ég hef sent handritin mín á útgefendur. Þeir sem svara bjóða upp á kurteisislega höfnun og þá er ég feginn að vera ekki tuttugu og fimm ára. Bara fimmtugur karl, byrjaður að grána, tíu kílóum of þungur, herðabreiður og stórbeinóttur, í skóstærð 47-48 eða sumsé, ekki beinlínis skáldlega vaxinn. Hef engu að tapa lengur. Nema kannski kúlinu og andlitinu stöku sinnum en ég veit ekki einu sinni hvort ég kann lengur að skammast mín almennilega. Ekki til fulls. Ekki þannig að ég verði eldrauður í framan og sveittur á enninu. Það vantar orðið alla ákefð í skömmina mína. Hún er orðin svo settleg. Orðin sífellt íronískari í seinni tíð. Póstmódernísk skömm? Ætli einhver hafi skrifað um hana?

Er þetta afleiðingin af því að afhjúpa sig? Eru þetta launin?

Frelsi.

Það skyldi þó ekki vera.

Segirðu núna.

Það kemur kannski í ljós á næsta þorrablóti. Þessi dagbókarskrif eru toppefni fyrir annálinn.

21:30

Kominn í trússarahúsið. Setti Hnotu yfir í Karlsskála. Hún hrýtur orðið svo hátt, hærra en ég segir Esther, og okkur líst eiginlega ekki orðið á blikuna. Meira vesenið á þessum hundum alltaf hreint.

Er einn, krakkarnir hjá mömmu sinni. Voru að skrifa nöfnin á vinunum sínum niður á blað. Einskonar „þakklætisdagbók“ eins og er í tísku að halda. Ég ætti kannski gera það líka en mér virðist auðveldara að halda svona „vanþakklætisdagbók“ eins og ég geri þessa dagana. Iðunn fyllti heilt blað, skilyrðin fyrir vinskap ekkert mjög ströng, en Elías var bara með nokkur nöfn á listanum sínum. Hann virtist pínu skúffaður og þetta snerti aðeins við mér. Það er svo dapurlegt að eiga fáa vini. Ég asnaðist til að fara „leiðrétta“ hann, segja honum að hinn eða þessi væru nú líka vinir hans og svo ætti hann aukinheldur nokkrar vinkonur. Hann mætti ekki gleyma því.

En hann er bara einmana. Saknar vina. Það tekur á að vera í Vöðlavík. Tíminn svo lengi að líða, svo margar klukkustundir sem þarf að fylla. Það þarf að liggja fyrir „aðgerðaráætlun“, eins og vér embættismenn segjum. Við þyrftum kannski að undirbúa þau betur næst þ.e. ef það verður næst. Kannski fæ ég ekki að verða skálavörður aftur út af þessum dagbókarskrifum. Ég skrifa svo lítið um húsverkin. Skrifa bara um hugsanir. Um hugsanir sem fjalla um hugsanir. Hvaða gagn er af svona hugsuði í skálagæslu ef eitthvað kæmi upp á?

En ég geri samt hitt og þetta. Held húsinu hreinu, tala við gesti, segi þeim til eftir bestu getur og svo framvegis. Mér finnst þetta bara ekki í frásögur færandi. Kannski vegna þess að ég er liðtækur og rúmlega það í heimilisverkunum. Kann að elda mat. Kann að þrífa klósett. Kann að skrúbba og skúra. Þessi verk eru mér ekki framandi og stundum stend ég mig að því að öfunda karla á mínum aldri sem hafa aldrei þeytt rjóma. Karlana sem neituðu að skipta um bleiur því það vó að karlmennsku þeirra. Þá hefði ég kannski getað skrifað um hversdagslífið af einhverri ástríðu. Allavega af nákvæmni.

Það eru aðrir hlutir sem koma mér í opna skjöldu. Úrið segir mér að hvíldarpúlsinn sé kringum sextíu og sex að jafnaði. Nokkuð gott hefði ég haldið. Horfi ég á línuritið sé ég smá topp í morgun. Þá stressaðist ég aðeins upp því tetrastöðin í skálanum fór að blikka og ljósið var rautt. Það veit auðvitað aldrei á gott. Vakti hjá mér ugg, ef svo mætti segja, því ég kann ekkert á svona græjur og þótt líkurnar séu hverfandi þá getur auðvitað komið upp sú staða hér í einskismannslandi að það þurfi að ná sambandi við umheiminn án tafar. Það gæti komið ísbjörn, ekki satt? Kæra dagbók?

Ég prófaði að ýta á einhverja takka, kveikti og slökkti en það breytti engu. Þetta var ekki alveg nógu gott, hugsaði ég, og velti fyrir mér hvort ég ætti að láta vita af þessu. Ákvað að sjá til og gefa þessu séns á að reddast af sjálfu sér. Reynslan hefur kennt mér að stundum er eins og græjur lækni sig sjálfar. Eina sem maður þarf að gera er að gleyma þeim, hætta að veita þeim athygli og vandamálið hverfur af sjálfu sér.

…

Í gærkvöldi komu nokkrir hreindýrakarlar í heimsókn. Snorri mágur minn og nokkrir félagar hans. Þeir voru á sexhjóli, með allar græjur, hátæknisjónauka og ég veit hvað og hvað. Höfðu litið við fyrr um daginn, horft á fjallið, kortlagt atlöguna og svo fóru þeir á stjá. Komu svo aftur þegar við vorum nýbúin að þrífa eftir kvöldmatinn. Gáfum þeim kaffi og spjölluðum við þá frameftir kvöldi. Með þeim var leiðsögumaður sem Esther sagði mér, eftir að þeir voru farnir, að væri sonur Magnúsar Stef ljóðaútgefanda á Fásk. Það fannst mér áhugavert, einhverra hluta vegna.

Þetta var soldið fyndið. Ég hafði ekki þessar upplýsingar á meðan ég var að spjalla við hann og ein furðuleg hugsun hvarflaði að mér á meðan hann var hjá okkur: Mér fannst eins og hann beindi öllum spurningum sínum að Esther, leitaði eftir augnkontakti við hana. Og já, ég var örlítið hissa. Ekki hvumsa, alls ekki, en pínu hissa því ég hef tekið eftir því að gestirnir okkar beina yfirleitt öllum spurningum að mér, einkum og sér í lagi ef þær snúast um praktíska hluti, hvort það sé hægt að komast yfir ánna, hvernig veðurspáin sé o.s.frv. Vegna kyns er reiknað með að ég sé „yfirskálavörður“ og að Esther sé trygglynd eiginkona yfirskálavarðar. Eða eitthvað svoleiðis. En Frosti beindi máli sínu til hennar og á meðan var minn innri díalógur einhvern veginn svona:

„Hann sér í gegnum mig. Hann skynjar matríarkíuna á Karlsstöðum í Vöðlavík.“

En svo ávarpaði Esther hann með nafni og þá skildi ég að þau þekktust. Hann hlaut að vera Fáskrúðsfirðingur. Varla gamall skólabróðir því hann hlaut að vera talsvert eldri en konan mín en þó veit maður aldrei nú til dags með aldur. Aldur flestra á reiki þegar allir kaupa fötin sín í Dressman og H&M. Þetta er ekki eins og áður fyrr þegar menn skiptu yfir í fataverslun Guðsteins eftir þrítugt og klæddu sig eftir aldri. Núna getur maður séð sjötuga karla í eins fötum og einhver tuttugu og fimm ára og ef ekki væri fyrir gráa hárið og hrukkurnar (og Parkinson-skjálftann) væri auðvelt að fara í aldursvillt.

Hvað um það. Hann beindi orðum sínum að Esther vegna fyrri kynna. Þau voru sveitungar einsog ég komst að eftir að þeir voru farnir. Það er ástæðan fyrir því að ég skammast mín örlítið fyrir þessar hugsanir og einmitt þess vegna ætla ég að skrifa um þær hér, kæra dagbók. Ég er að nota þig eins og hugræna atferlismeðferð. Er þér sama?

Semsagt: Hvaða helvítis minnimáttarkennd er þetta alltaf hreint?

Ég veit að ég er með „imposter syndrome“ og það er náttúrulega eðlilegt. Ég er ekki skálavörður dags daglega. Ákvað bara að ganga inn í þetta hlutverk. Hefði alveg eins geta keypt mér hvítan slopp og þóst vera skurðlæknir.

En – hugsaði ég – af hverju ég á nálum en Esther svona kúl á því?

Af hverju tekur hún þessu ekki jafn alvarlega og ég?

Vegna þess að hún veit, hugsaði ég, að ábyrgðin liggur hjá mér, karlinum. Það reikna allir með að ég sé með allt á hreinu. Hún – konan – er stikkfrí og hún veit það. Ég snöggreiddist og ákvað að tala við hana við fyrsta tækifæri. Spyrja hana hvort hún ætlaði alltaf að vera einhver freerider hér í Vöðlavík og láta mig sjá um allt. Ætlaði hún bara að hlusta á hljóðbækur og prjóna í heila viku? Átti ég að sjá um rest? Plús eldamennsku og að hafa ofan af fyrir börnunum? Hvenær ætlaði hún að stökkva í hylinn? Af hverju getur hún ekki haldið gestum upp á snakki eins og ég geri? Ætlar hún bara að tala við gesti ef þeir eru sveitungar og ættingjar? Veit hún ekki hvað það útheimtir mikla orku fyrir intróvert eins og mig að tala við ókunnuga?

Allt í einu var ég farinn að gnísta tönnum en það veitti því enginn athygli. Þau voru að tala um einhverja andskotans Fáskrúðsfirðinga sem ég hafði aldrei hitt og aldrei heyrt talað um og ég hafði ekkert til málanna að leggja.

Ég afsakaði mig og fór yfir í skálann okkar og tók einn leik í Nintendo. Kom svo til baka talsvert skárri af gremjunni.

„Hvert fórstu?“ spurði Esther.

„Bara, hjó eldivið og svona,“ svaraði ég.

…

Seinna um kvöldið sagði Esther mér að Frosti væri sonur Magnúsar ljóðamanns og þetta varð kveikjan að síðasta spjalli dagsins.

Mér fannst þeir eins og svart og hvítt. Mér fannst það jafnvel þótt ég þekkti hvorugan mikið. Þetta voru yfirborðssamanburðarrannsóknir á feðgum en það er nú bara eins og það er. Við erum endalaust að fella dóma yfir fólki með afskaplega fábrotnum upplýsingum. Ég var að hitta Frosta í fyrsta sinn og svo þekki ég Magnús eingöngu sem ljóðamann. Kynntist honum fyrir tuttugu árum síðan þegar ég bað hann um að sjá um „vísnahornið“ í Austurglugganum, héraðsfréttablaðinu sem ég ritstýrði upp úr aldamótum. Hann tók verkefnið alvarlega og sendi mér engan leirburð eða klámfengnar vísur. Þetta var „hardcore“ stöff, mjög vandað og útpælt. Já og eiginlega of hátimbrað fyrir blaðið mitt. Blað sem ég hafði ákveðið að gera að fyrsta „tabloid“ blaði landsbyggðarinnar.

Magnús hefur verið mér mjög vinveittur og hrósað mér fyrir bækurnar mínar. Jafnvel fyrir framan annað fólk og þá hef ég gírast allur upp og þá endurgjaldað hrósið náttúrulega og hrósað Magnúsi í hástert fyrir bókaútgáfuna. Sem hann á auðvitað skilið en skjall kallar fram meira skjall. Það er bara lógískt.

Einn fyndinn útúrdúr áður en ég held áfram: Í fyrra bað Magnús mig um að sjá um ljóðahornið í austfirska átthagablaðinu Glettingi sem hann hefur tekið þátt í að ritstýra í nokkur ár. Ég sagði strax já. Sagði það mikinn heiður.

„Heiður?“ sagði Magnús þá í símann og ræskti sig. „Ég veit nú ekkert um það.“

Mér fannst þetta brilliant tilsvar. Hef haft þetta eftir honum hundrað sinnum, notað þetta til að gera mig fyndinn.

…

En ég spurði Esther út í Frosta um kvöldið, af hverju var hann ekki „kúlturbarn“, eins og sagt er, með hálsklút og allar græjur. Hún svaraði eftir bestu getu. Þekkti hann ekki persónulega, þekkti hann bara eins og Fáskrúðsfirðingur þekkir Fáskrúðsfirðing og Norðfirðingur þekkir Norðfirðing. Gaf honum toppmeðmæli og ég gerði það líka eftir þessi stuttu kynni.

Hann spurði mikið, var forvitinn um okkur (innan eðlilegra marka) og margþakkaði fyrir veitingarnar. Hann spurði mig hvers vegna ég drykki ekki kaffi á kvöldin sem reyndist fínt sprek á samræðubálið og allir tjáðu sig um kaffivenjur sínar. Frosti var alveg með þetta.

Ég þekki suma hreindýraleiðsögumenn sem eru hálfgerðir leikarar. Performa fyrir þetta lið sem kemur austur að skjóta hreindýr eða gæs. Bjóða upp „an authentic hunting experience“ þar sem þeir pósa sem svona „göfuga villimannatýpan“ sem við sjáum í annarri hverri íslenskri bíómynd, oftast leikin af Ingvari Sig. „An authentic hunting experience“ sem endar á ljósmynd af veiðimanni á hnjánum með fórnarlambinu, blóðrauðu og steindauðu. Fá hana svo senda í tölvupósti og þá búið að skala fyrir allar gerðir samfélagsmiðla.

Nei, Frosti var ekki sú týpa. Eða mér fannst ekki. Svaraði öllum mínum heimskulegu spurningum án þess að það vottaði fyrir hroka eða neinni þörf til að gera sig breiðan. Ég kann að meta það. Það virðist sem lögmál í mannlegum samskiptum að þeir sem hafa ekkert að sanna eru alltaf næs. Stjörnustælar og mannalæti plaga eingöngu þá sem eru fullir af efasemdum um sig. Þessu hef ég tekið eftir. Ekki bara hjá öðrum. Líka hjá sjálfum mér. Ég var einu sinni poppari í fjórðu deild og gat verið leiðinlegur við poppara í fimmtu deild en ekkert nema smeðjan þegar kom að poppurum í efri deildum.

Kræst, hræðilegt að hugsa um þetta. Man eftir sjálfum mér, blindfullum fyrir neðan Egilsbúð, að smjaðra fyrir Gumma Jóns í Sálinni (og ég þoli ekki Sálina hans Jóns míns!) eða, God forbid, Grétari Örvars í Stjórninni. Tíu mínútum síðar hreytti ég einhverjum ónotum í Jón Hafliða og Orra og þurfti svo að biðja þá afsökunar í þynnkunni.

Ég gæti ælt núna. Sem hlýtur að þýða að ég á einmitt að rifja þetta upp og skrifa um. Í smæstu smáatriðum.

Note to self!

…

Ég tók einn séns í samtalinu við hreindýrakallana og spurði hvort þetta væri ekki fyrir löngu orðið „ríkramannasport“ en mér fannst þeir allir taka undir það. Eða þeir sem voru að taka þátt í spjallinu gerðu það. Aðrir höfðu dregið sig í hlé og það heyrðust margfaldar hrotur berast úr herberginu við hlið borðsalarins. Þetta er dýrt sport, kostar nokkur hundruð þúsund krónur, allur pakkinn, og kostnaðurinn fljótur að hækka þegar menn þurfa að bíða þokuna af sér, drekkandi kaffi í Karlsskála, haldandi skálaverði upp á snakki.

„Það er lítið mál að láta svona túr nálgast milljónina,“ sagði einn þeirra sem ég hafði ekki náð nafninu á. Ég hlustaði á þá tala og dró mína eigin ályktun: Hið svokallaða „venjulega fólk“ gerir ráðstafanir. Það sameinast um eina skepnu og skiptir með sér kostnaði. En það breytir því ekki að þetta er enginn öreigamatur sem menn sækja hingað austur á land. Öreigarnir verða að gera sér að góðu grísahakk í frauðbakka á sérstöku tilboði í Bónus. Þetta er hvorki nýtt né frumlegt félagsfræðilegt innsæi en svona tekur misskipting á sig ýmsar myndir. Við getum ekki öll borðað hreindýrabollur.

Áður en félagarnir fóru spurði ég hvort þeir hefðu eitthvað vit á tetrastöðvum, að það væri rautt blikkandi ljós sem benti til þess að ekki væri allt með felldu. Ég lýg því ekki en þeir réttu allir upp hönd. Ég fékk Snorra til að skoða tækin með mér og hann prófaði að ýta á einhverja takka, að mér sýndist handahófskennt.

„Hvað ertu að gera?“ spurði ég.

„Ég veit það ekki,“ sagði hann. „Varstu búinn að prófa að kveikja og slökkva?“

„Já.“

„Ókei,“ sagði hann og tók kerfið úr sambandi. Stakk því svo aftur í samband og hálfri mínútu síðar var komið grænt ljós.

„Takk, Snorri minn.“

„Lítið.“

17:00 eða eitthvað.

Ég leit ekki á klukkuna þegar ég settist niður en það hefur verið gestkvæmt í dag. Hreindýrakallar. Þar á meðal Hreinn Sigmars, gamall kunningi og vinur vinar. Spjölluðum heillengi saman í skálanum en hann var þarna með hópi manna og Frosta leiðsögumanni sem Esther sagði mér að væri sonur Magnúsar ljóðamanns Stefánssonar á Fáskrúðsfirði. Voðalega fannst mér það merkilegar upplýsingar. Ég punktaði heilmargt niður eftir heimsóknina þeirra en ég verð að koma þessu frá mér með minningarathöfnina og haugsuguna.

Ég þarf að rifja upp laugardaginn 17. ágúst árið 2024 þegar Víkin fylltist af fólki.

…

Jóna hafði stoppað mig í Krónunni og spurt hvort við værum í alvörunni að fara gerast skálaverðir í Vöðlavík. Sagði að það væri sniðugt og að börnin myndu örugglega hafa gaman af að vera þarna. Hún sagði mér að hún og Siggi ætluðu einmitt að koma á laugardeginum vegna minningarathafnar um björgunarafrekin sem unnin voru þarna ’92 eða 3. Hún sá að ég kom af fjöllum og útskýrði fyrir mér hvað stæði til. Þetta var ekki alveg það sem ég hafði „signed up for“, eins og sagt er. Hugmyndin var fremur sú að þetta yrði tjaldútilega í húsi með öllum þægindum. Leið fyrir okkur Esther til að slá á samviskubitið gagnvart börnunum sem við höfum neitað um tjaldútilegu vegna þess að okkur finnst báðum óþægilegt að sofa í tjaldi. Þegar hún nefndi að Berglind og Sævar yrðu þarna að sjá um veitingar varð ég aðeins rólegri. Ég hvaddi Jónu og bað að heilsa Sigga. Spurði hvort hann væri enn að stunda köld böð. Hún sagði svo vera. Sagði að hann væri líka byrjaður að ganga í fjallinu í einhverskonar „tásuskóm“ sem eiga víst að auka ánægjuna af fjallgöngum. „Magnað,“ sagði ég og varð óvart litið á smokkarekkann í Krónunni. Þar voru einmitt til sölu örþunnir og latexfríir smokkar sem áttu líka að auka ánægju fólks. Í framhaldinu fór ég að hugsa um alla „filterarana“ sem við notum, eiginlega og óeiginlega, milli skynfæra og veruleika. Það getur ekki verið hollt fyrir okkur og var þá að hugsa um mannkynið í heild sinni.

…

Þegar ég sagði Esther frá þessu partíi virtist hún hafa þetta allt á tæru:

„Ég var búin að segja þér frá þessu,“ sagði hún. „Kamma lét okkur vita fyrir löngu.“

„Nú?“

„Já.“

„Varstu í alvörunni búin að segja mér frá þessu?“

„Já, að minnsta kosti tvisvar.“

„Sorrí, ég var búinn að gleyma þessu.“

„Jebb.“

Þetta „jebb“ sagði eftirfarandi: Ég, Esther Ösp, á ekki að þurfa að vera móðir þín, Jón Knútur. Viltu gera svo vel að fullorðnast og bera ábyrgð á lífi þínu.

…

Um tíuleytið á laugardagsmorgni stóðum við á pallinum við skálann, með Berglindi og móður hennar, og horfðum á strolluna keyra niður í Víkina. Bíll við bíl alla leiðina niður og ef þetta var ekki nægilega yfirþyrmandi þá birtist allt í einu þyrla sem flaug yfir hæðina og sveimaði yfir Víkinni nokkra hringi áður en hún lenti í nokkur hundruð metra fjarlægð frá Karlsskála. Yfir mig kom óraunveruleikatilfinning af þeirri tegund sem fólki tekst aldrei að lýsa öðruvísi en að aðstæðurnar séu eins og að vera staddur í einhverri bíómynd. Það var smá „Platoon“ fílingur í þessum aðstæðum.

„Snúðu þér við,“ kallaði Esther í gegnum þyrlugnýinn og tók af mér mynd með símanum sínum. Ég brá á leik og fórnaði höndum sem segir mér núna, kæra dagbók, að ég hafði að minnsta smá húmor fyrir stöðunni.

„Við þurfum allavega ekki að hafa neinar áhyggjur af öryggi fólks,“ sagði Esther.

„Hvað áttu við?“ Var hún búin að gleyma því að við vorum skálaverðir? Að við bárum ábyrgð á þessari eign Ferðafélags Fjarðamanna í heila viku?

„Bara, það eru hundrað og fimmtíu björgunarsveitarmenn á staðnum, reiðubúnir til þjónustu.“

Ég hafði ekki áttað mig á þessu og varð barnslega kátur í fáeinar sekúndur. Ég hafði aldrei skipt jafn litlu máli og það var góð tilfinning sem entist því miður stutt því það var komið upp vesen í Vöðlavík. Ég hafði ekki enn nefnt það við Berglindi sem var í þann veginn að fara rigga upp veislu fyrir allt þetta fólk. Ég leit til hennar, hún hafði staðið þarna við hliðina á mér og horft á þyrluna lenda og þrátt fyrir að henni hafi fundist þetta tilkomumikið, það getur ekki annað verið, er það mér til efs að hún hafi verið stödd í Platoon eins og ég.

„Berglind,“ sagði ég þegar þyrlan var þögnuð. „We’ve got a problem.“ Sagði þetta á ensku, mögulega til að gera vandamálið aðeins léttvægara.

„Hmmm …?“ sagði hún, spyrjandi en fremur áhugalaus að mér fannst.

„Klósettin eru stífluð og hafa verið síðan við komum í fyrradag. Ég hef verið að sturta niður með því að bera vatn í fötum í þau en ástandið hefur eiginlega bara versnað. Það er nánast ekkert rennerí lengur og klósettskálarnar eru orðnar barmafullar af vatni. Og núna eru tvö hundruð manns að fara drekka fimmtíu lítra af kaffi eða eitthvað. Skilurðu mig?“

„Jájá, bíðum bara eftir Sævari. Hann hlýtur að kunna á þetta,“ sagði hún, fór inn og ég heyrði hana gefa syni sínum og móður skipanir.

Ég var ánægður með þetta svar. Bíðum bara eftir Sævari.

…

Ráðagott fólk. Landsbyggðin er full af þannig fólki. Ekki bara körlum. Það eru til ráðagóðar konur líka. Berglind er þannig kona. Marsibil á Dalatanga. Já, og Esther er þannig kona.

Og svo er Sævar þannig karl. Maður sem deyr ekki ráðalaus. Gæti bjargað sér á eyðieyju með vasahníf og einn faðm af snæri. Þannig gæti hann byggt sér hús með salerni sem þrátt fyrir að vera frumstætt væri með prýðilegu vatnsrenneríi. Við erum ágætlega málkunnungir, við Sævar, þótt ekki séum við beinlínis vinir eða félagar. Bróðir hans er giftur Jóhönnu frænku og þannig tengjast hlutirnir bara eins og allt tengist hér fyrir austan því þetta er einn andskotans rembihnútur sem hnýtir okkur öll saman hvort sem okkur líkar það betur eða verr.

Fyrir þrjátíu og fimm árum síðan keyrði hann hljómsveitina mína á ball á Hornafjörð í kolvitlausu veðri og erfiðri færð. Síðustu kílómetrana ók hann með höfuðið út um gluggann svo hann sæi hvort við værum nokkuð að húrra niður Almannaskarð sem mögulega hefði þó verið eini séns þessarar hljómsveitar til að rata í fréttirnar. Mögulega heimsfréttirnar. Þannig hefðum við hlotið íslensku útgáfuna af rokkdauða Buddy Holly, Ritchie Valens og The Big Bopper. Hinn íslenski rokkdauði: Að leggja á fjöllin svo halda megi dansleik og gleðja fólkið en verða svo bara úti. Íslenskir popparar eiga ekki að drekka sig í hel, segi ég. Þeir eiga, með réttu, að frjósa í hel. Í einhverju skarði sem enginn hefur einu sinni nennt að gefa nafn.  

En þetta var ástæðulaus ótti. Sævar var með allt á hreinu, kom okkur á leiðarenda og svo héldum við vel sótt ball í Sindrabæ. Fremur óeftirminnilegt ef frá er talið morðtilræði sem okkur var veitt rétt fyrir hlé þegar einhver reyndi að henda öskubakka í Hálfdan, eða ég reikna með að hann hafi verið skotmarkið því auðvitað var ekki sá karlmaður í Sindrabæ sem ekki stóð ógn af okkar fjallmyndarlega söngvara. Dáni, svellkaldur, tók náttúrulega ekki eftir þessu, alltaf með lokuð augu í góðum fíling, en öskubakkinn hélt leið sinni áfram í átt að mér, saklausum trommaranum sem engum stóð ógn af. Ég kom mér fimlega undan án þess að missa slag og það eina sem glöggur ballgestur hefði heyrt var örlítil áherslutilfærsla í lokaversi Long Train Running.

Í hvert sinn sem ég hitti Sævar man ég eftir þessari ballferð. Sé hann fyrir mér úr aftursætinu, við félagarnir fölir í framan með hjartslátt er við fylgdumst með þessum ráðagóða Eskfirðingi keyra í gegnum hríðina og skafrenningin á sunnanverðum Austfjörðum, með aðra hönd á stýri og höfuðið útum gluggann – ósýnilegt í sortanum. Leit aftur í til okkar af og til, andlitið freðið, og huggaði okkur:

„Eru ekki bara allir slakir?“

…

Já, bíðum bara eftir Sævari. Djöfull var það góð hugmynd. Ég elti Berglindi inn í skálann og reyndi að hljóma afslappaður þegar ég spurði hvort það væri langt í hann.

„Hann kemur bara á eftir,“ sagði hún, soldið ónákvæm að mér fannst. „Athöfnin niðrá strönd verður aldrei styttri en tveir tímar.“

Hún hélt sér að verki. Smurði flatbrauð með hangikjöti fyrir stærsta partí Vöðlavíkur, hitaði kaffi og kakó. Stífluð klósett voru kannski bara minniháttar vandamál í hennar huga. Og kannski var þetta minniháttar vandamál, hugsaði ég, og fór yfir í skálavarðahúsið, heilsaði upp á börnin sem höfðu örugglega skynjað óróleikann í höfði föðursins og forðað sér inn. Ég teygði mig í kojuna hans Elíasar og náði í gamla Nintendo-tölvuspilið, hlammaði mér í hornstólinn og spilaði. Náði fullkomnum fókus og sló metið mitt frá því í ágúst 1988. Esther kom inn á eftir mér og settist niður og tók upp prjónana sína. Hún vissi af áhyggjum mínum og hafði áhyggjur af því hvað ég hafði miklar áhyggjur.

…

Þegar Sævar kom – loksins! – dró ég hann með mér inn á klósett en það vildi svo heppilega til að stór kúkur flaut í vatninu sem var næstum því komið á yfirfall. Heppilega segi ég því ég var viss um að þessi sjón yrði til þess að hann tæki málið föstum tökum.

„Ó, sjitt,“ sagði hann. Ég vissi ekki hvort hann var að grínast. Ég missi alltaf skopskynið í erfiðum aðstæðum. Kúkurinn haggaðist ekki. Flaut bara þarna, hreyfingarlaus, í hrópandi mótsögn við hamaganginn í Vöðlavík. Hamaganginn í hjarta mínu. Staðföst áminning um að þetta vandamál hyrfi ekki af sjálfu sér.

„Heyrðu, það er ekkert sem við getum gert í þessu núna,“ sagði hann eftir drjúga stund en mér fannst eins og við hefðum staðið þarna saman í tíu mínútur, Sævar horfandi á kúkinn og ég horfandi á Sævar.

„Rotþróin hlýtur bara að vera full.“

„En hvað eigum við að gera? Við getum ekki leyft fólki að nota klósettin er það?“

„Neinei, þú verður bara að banna fólki að kúka. Getur kannski leyft konunum að nota klósettið en sagt þeim hver staðan sé. Aðrir gera bara þarfir sínar upp í fjalli. Einfalt mál.“

„Roger,“ sagði ég og fór rakleitt til Estherar til að tilkynna henni niðurstöðuna, að ég myndi sjá um að vísa körlunum upp í fjall en að hún yrði að sjá um konur og börn.

„Fyrirgefðu,“ heyrði ég kallað á eftir mér. „Ert þú ekki skálavörðurinn?“

Ég sneri mér við. Þetta var einn af hreindýraköllunum sem hafði verið í húsinu síðan við komum.

„Jú,“ sagði ég en mig langaði til að svara neitandi og segjast vera eiginmaður skálavarðarins. Þetta var einn af þessum eldri í hópnum sem þó var örugglega yngri en ég. Þannig líður mér þegar ég hef ekki fullkomna stjórn á hlutunum. Þá finnst mér allir vera eldri, lífsreyndari og á allan hátt betri en ég.

„Sko,“ sagði hann og nuddaði hökuna, hugsi. Ég leit yfir öxl hans og sá að fólk var farið að streyma til okkar og tínast inn í skálann. Partíið var að byrja. „Ég vil ekki vera með smámunasemi,“ hélt hann áfram, „en þegar svona flottir gestir eru væntanlegir, þú veist, Georg Lárusson og svona lið, þá máttu ekki vefja fánastrenginn svona í kringum stöngina. Strengurinn á að vera strekktur, alveg stífur.“

„Viltu ekki bara snáfa úr Vöðlavík, drullusokkurinn þinn, áður en ég drep þig með skóflu og gref þig í grunnri gröf við hliðina á hinum lífræna úrganginum?“ sagði ég náttúrulega ekki en sagði aftur á móti, eins vinsamlega og mér var unnt:

„Nú? Geturðu aðstoðað mig? Ég kann þetta ekki.“

„Ekkert mál.“

Og svo gengum við bara saman, við félagarnir, að flaggstönginni og fáninn var kominn í hátíðarskap á no time. Hann kenndi mér nýjan hnút meira að segja, sagðist hafa verið skáti í gamla daga. Ó, hvað mig langaði að kyssa hann.

…

Ég sé ekki ástæðu að hafa þetta neitt lengra, kæra dagbók. Það væri rembingur að teygja lopann meira en ég hef nú þegar gert, einhversslags „kúkogpiss-húmor“ sem er ekki minn stíll. En þetta verður minningin mín frá þessum annasamadegi í Vöðlavík, sú sem mun fylgja mér til dauðadags:

Það eru svartklæddir landhelgisgæslumenn í Vöðlavík að gera þarfir sínar; axlaskúfar, heiðursmerki, kaskeytur, hvítir hanskar. Þeir standa hlið við hlið í guðsgrænu berjalynginu og þeir snúa í mig baki, með hendur fyrir framan sig. Íslenski fáninn í forgrunni, blaktandi fallega í sunnangolunni, strengurinn pinnréttur að hætti skáta.

Já, og haldiði ekki bara að mófuglarnir séu að syngja öll sín frægustu lög!

Innskot frá deginum í dag, 30. ágúst, kl. 5:30:

Ég póstaði síðustu færslu í fyrradag. Fékk svona fremur „tempruð“ viðbrögð ef við metum þau í lækum. Innan við tuttugu, sem er rúmlega helmingi minna en fyrstu færslurnar fengu. Ég veit að þetta eru langir textar, svona hlutfallslega séð, þ.e. miðað við það sem fólk er vant að lesa á samfélagsmiðlum. Það krefst skuldbindingar af hálfu lesanda að fara í gegnum þúsund til fimmtán hundruð orð eftir einhvern eins og mig. Lesandinn veit ekki hvort hann uppskeri nokkurn skapaðan hlut. Hvort hann fái eitthvað fyrir sinn snúð. Ég er bara ekki þannig skríbent. Sorrí. 

Og svo veit ég ekki einu sinni hvort þetta er skemmtilegt. Vangaveltur um „listsköpun“ eða hvað sem þetta var. Átta mig ekki á því. Ég er bara að reyna að vera ærlegur í þessum skrifum. Set niður á blað það sem mér dettur í hug. Þetta var og er enn æfing í „frjálsum“ skrifum. Sjáum bara hvað gerist. Það er hið eiginlega raison d’etre.

En ég hafði semsagt neimdroppað persónu í síðustu dagbókarfærslu sem kallaðist „Axel í Skálateigi“. Ég gerði það snemma í kaflanum (já, köllum þetta kafla – það er bókmenntalegra). Það var óvart samt. Ég hafði ætlað mér að skrifa um það þegar persónan „Axel í Skálateigi“ kom niður í Vöðlavík í rigningu á miðvikudegi síðasta sumar, með haugsugu, og bjargaði málunum í Karlsskála. Bjargvættur með derhúfu, í bláum vinnugalla og svörtum stígvélum. Eða voru þau græn? Svo var hann líka með sígó (rauður Winston). Kveikti sér í nokkrum á meðan hann – eða græjurnar hans náttúrulega – sugu upp gumsið (gott val á orði þótt ég segi sjálfur frá!) úr rotþrónni, svo full að hún var við að bresta. Sjúgandi sígó á meðan gumsið var sogið upp! Fullkomið! Þvílíkt stöff sem ég er með í höndunum!

Svo hætti ég bara að hugsa um „Axel í Skálateigi“ og fór að hugsa um skáldsöguna sem ég skrifaði í byrjun árs og ákvað bara að segja frá þeim misheppanaða leiðangri í staðinn. Þetta er orðið mjög „meta“ allt saman. Sögur um sögu um sögu um sögu um sögu um sögu. 

Auðvitað vekur persónan „Axel í Skálateigi“ forvitni hjá sveitungum mínum sem taka sér kannski stund á kvöldin og lesa það sem ég hef skrifað. Ég hefði getað sagt mér það sjálfur og Gunnar vinur minn á Norðfirði Þorsteins skrifaði athugasemd við færsluna seint í fyrrakvöld:

„Axel bóndi í Skálateigi?“

Ég vissi ekki alveg hvert Gunni var að fara með þessari athugasemd en allavega tvær tilgátur urðu strax til í huga mínum þar sem ég lá í sófanum í Sunnugerði, með poppskál á maganum, að skrolla í gegnum feisið. Sú fyrsta var fremur beisik: Var ég að fara í nafnavillt? Er ekki til neinn maður sem heitir „Axel í Skálateigi?“ Var hann hann að benda mér á það? Nei, andskotinn. Ég er þá að verða heilabilaður ef það er ekki til „Axel í Skálateigi“. Ég man alveg eftir þessum manni. Man eftir honum sem lykilmanni í knattspyrnuliði Egils rauða snemma á níunda áratugnum, man eftir honum að smíða hús við Víðimýri 4 árið 1981. Ég man eftir honum haldandi á hamri! Man eftir því hvernig hvellirnir bárust um allt hverfið þegar hann negldi niður þakið á húsinu með pabba mínum. Man eftir honum með kúbein. Man eftir honum með sög.

Hann heitir þá að minnsta kosti „Alex í Skálateigi“ ef ekki „Axel í Skálateigi.“ Það er nær ómögulegt að það skeiki mikið umfram það.

Svo var það hin tilgátan, að þetta væri svona „smjattsmjattsmjatt“ hjá Gunna vini mínum. Semsagt, svona einskonar „Úúúú! Ertu með eitthvað djúsí um hann Axel í Skálateigi! Komdu með það, kallinn! Ég poppa og hringi í vini mína. Þetta verður veisla!“

Og svo fattaði ég þetta bara allt í einu. Bara akkúrat núna. Á meðan ég var að skrifa þetta, nákvæmlega þetta. Axel er frá Skorrastað. Ekki Skálateigi. Gunni var að leiðrétta mig.

[Er hann ekki örugglega frá Skorrastað? Á ég að fletta því upp? Hafa þetta rétt? Nei, það væri ekki heiðarlegt í þessu samhengi.]

Mér til varnar hef ég aldrei verið minnugur á nöfn. Sérstaklega þegar menn eru kenndir við eitthvað, staði eða foreldra. Ég vissi t.d. aldrei hver Nonni Sigga Hall var. Maðurinn hét bara Nonni í mínum huga og var pabbi vinar míns. Eins með Stjána Villa Brans. Hann hét bara Kristján hjá mér. Var líka pabbi vinar míns. Og Smelli? Hann hét Emil. 

Ég ætla aftur til Vöðlavíkur: Klukkan var sennilega að byrja að ganga átta. Ég sat enn í skálanum. Það var enginn vaknaður. Kaffið í bollanum mínum orðið kalt enda hafði ég ekki lyft pennanum frá blaðinu í klukkutíma. Hnota hraut og gjólan í víkinni smaug sér inn um glugga einhvers staðar með tilheyrandi blístri, draugalega ef það væri myrkur sem það var ekki. Það var hásumar. 28undi júlí. Snemma að morgni.

Ég var búinn að skrifa það sem ég birti síðast (þetta með misheppnuðu skáldsöguna sem ég skrifaði fyrr á árinu) og ég var að fara taka upp þráðinn með rótþróna og haugsuguna og þá þessa persónu sem kallaðist „Axel í Skálateigi“ og vegna þess að þetta á að vera ærlegt ætla ég ekki að breyta þessu. Þessi persóna hét „Axel“ og var frá Skálateigi, bæ innarlega í Norðfjarðarsveit. Sé þetta allt fyrir mér. 

Ég stóð upp og gerði einu jógaæfinguna sem ég kunni, held að hún heiti „sólarhyllingin“ eða eitthvað svoleiðis. Ég var orðinn þreyttur í rassinum á þessari setu en þau voru enn sofandi og ég stóðst ekki freistinguna að halda aðeins áfram og þetta var það sem ég skrifaði næst og þarna er ég s.s. um það bil að fara rifja upp þessa „senu“ með haugsuguna og þetta gerðst í fyrrasumar, í lok ágúst. Ég var – svo ég útskýri þetta nákvæmlega – að skrifa að morgni 28unda júlí 2025 um eitthvað sem gerðist í lok júlí 2024:

„Það var rigning. Við lágum í einni kös í stóra rúminu og lásum söguna um Rebba og Héru. Það hafði rignt meira og minna síðan á mánudag og lítil traffík niður í Víkina. Lægð yfir öllu, lægð yfir okkur – vorum sem dofin sökum skorts á áreiti. Ég las af lítilli athygli, var að sofna, farinn að þrugla, sleppa setningum, sleppa hljóðum í orðum. Dóttur minni fannst þetta fyndið og hvatti mig áfram. Henni hefur alltaf fundist gaman að hlusta á mig lesa í svefnrofunum.

„Heyriði þetta?“ sagði Esther allt í einu.

Ég hætti að lesa, hresstist aðeins (loksins gerðist eitthvað!) og lagði við hlustir. Það leyndi sér ekki. Það heyrðust einhverskonar drunur fyrir ofan okkur. Þetta var farartæki. Ég lagði frá mér bókina, klæddi mig í stígvélin, teygði mig í eina 7 Up, opnaði (tizz!) og fór út. Gleraugnalaus sá ég ekki neitt þannig að ég fór aftur inn í skálann.

„Hvað er í gangi?“ spurði Esther.

„Sé það ekki. Er ekki með gleraugun. Hvar eru þau? Hver tók þau?“ Elías var með útrétta hönd. „Takk, kallinn minn,“ sagði ég og fór aftur út. Horfði upp í fjallið, fylgdi veginum eftir með augunum þar til hann hvarf inn í þokuna. Þarna efst við þokubrúnina sá ég eitthvað. Eitthvað gult! Eitthvað rosalega gult! Og allt sem er gult í þessu landslagi, í svona sudda, verður svo ógeðslega gult. Og það gula hreyfðist. Ég pírði augun en gat ekki greint þetta. Hvað var þetta eiginlega? Tjaldvagn? Gulur? Það væri óvenjulegt!

„Hvað nú?“ tautaði ég, pínu þreytulega. Þótt það væri hressandi að fara út þá nennti ég ekki að fara gera eitthvað. Allavega ekki eitthvað sem var ekki á mínu styrkleikasviði sem var flest á verkefnalista skálavarðar í Vöðlavík. Fékk mér stóran sopa af 7 Up-inu en ég elska hvernig kolsýran springur í munninum og hvernig hún heldur áfram að springa niður vélindað og alla leið í maga. Þetta er svo hressandi. Á sama tíma hugsaði ég um Jón Hafliða vin minn sem er líka tannlæknirinn minn. Hann segir að ég drekki of mikið af gosi og að það skipti ekki máli þótt það sé sykurlaust. Það sé einhver sýra í því sem étur upp glerunginn. Hreinlega bara éti hann upp! 

Ég fór aftur inn. EO, þá sjö ára, var sá eini sem hafði vit á að taka með sér kíki.

„Jón, hvað er í gangi?“ spurði konan mín. Hún var farin að ókyrrast vegna þess að það komið stress í fasið mitt.

„Ég veit það ekki. Mig vantar kíkinn.“ Ég lék mann sem leitaði að kíki, lyfti púðum og bókum og lék mann sem horfði stíft í kringum sig í leit að einhverjum hlut sem hann þurfti nauðsynlega á að halda. Ég er góður leikari þótt ég segi sjálfur frá. Aftur var Elías með útrétta hönd. „Takk vinur, “ sagði ég og enn og aftur óð ég út í rigninguna. Nei, höfum það: „Ég strunsaði út.“ Það er betra.

Mér gekk illa að ná fókus, fiktaði eitthvað í stillingunum en farartækið var horfið á bakvið lúpínubreiðu. Ég heyrði bara hljóð í vél og þau færðust sífellt nær, drunndrunndrunnDRUNNDRUNNDRUNN, en þegar farartækið birtist loksins var það komið nokkuð nálægt okkur, var bara í síðustu beygjunum, og með þessum auknu skynrænu upplýsingum gat svefndrukkið heilabúið dregið betri ályktanir. Spálíkönin urðu nákvæmari, svo að segja, og allt í einu small eitthvað í höfðinu á mér. Ég skildi samhengið. Auðvitað. Þetta var maðurinn með haugsuguna.

Ég vissi að Kamma frænka – eða Georg – hafði pantað haugsugu eftir fíaskóið um helgina. Fíaskóið þegar við fengum tvö hundruð manns í heimsókn vegna minningarathafnar um Goðann, björgunarskipið sem strandaði hér í janúar ’93. Víkin hafði fyllst af björgunarsveitarmönnum, bæjarfulltrúum, landhelgisgæslumönnum í hátíðarbúningi, mökum, börnum, barnabörnum og barnabarnabörnum. Þetta var stærsta partí í Vöðlavík frá upphafi. Svona partí voru ekki einu sinni haldin þegar Vöðlavík var í byggð.“

Og þarna þurfti ég að standa upp. Rassinn var að drepa mig. Ég varð að koma með kodda úr trússarahúsinu og setja undir hann í næsta sessjóni. Þetta eru eins og kirkjubekkir hérna, grjóthart helvíti.

Svo var ég líka þreyttur í höndinni eftir skrifin enda óvanur því að skrifa með penna á blað. Þá vissi ég líka að áður en ég skrifaði um komu „Axels í Skálateigi“ yrði ég að segja frá þessari minningarathöfn, þegar allur þessi mannfjöldi kom til Vöðlavíkur. Mannfjöldi sem bjóða átti upp á flatbrauð með hangikjöti og kaffi. Svona fólk drekkur mikið kaffi, þarf mikið að pissa og klósettin voru stífluð. Þetta er djúsí stöff! Ég mátti ekki flýta mér og ég nennti þ.a.l. ekki að byrja á þessu. Langaði upp í fjall með hundinn. Sem og ég gerði.