Alveg rétt, menn voru að skiptast á veiðisögum í Karlsskála og klukkan var að ganga þrjú.

…  

Menn skiptust á veiðisögum. Allir kunnu að segja sögur. Eins og að horfa á fólk spila spil. Einn gaf, svo skiptumst menn á að gera, og markmiðið náttúrulega, eins og í öllum leikjum, að vinna. Sigurinn mældur í hlátri. Eins og þeir væru að „battla“ líkt og sagt er í rappinu, toppandi hvern annan.

En ég man ekki eina einustu sögu þótt ég hafi hlustað af athygli og hlegið með hinum. Mér fannst þær skemmtilegar en það er eitthvað við veiðisögur. Það er eins og þær virki ekki nema þær séu sagðar í ákveðnum aðstæðum. Helst í veiði. Kannski í veiðiskála eins og Karlsskála hafði verið breytt í þá og þarna.

Ég er ekki minnugur á sögur og hef aldrei verið það. Ef ég myndi skrifa skáldsögu, þ.e. ef þessi dagbók er ekki smám saman verða skáldsaga, yrði ekkert plott í henni. Það yrði aldrei neinn vendipunktur þar sem aðalpersónan myndi breytast. Það myndi þá gerast óvart. Án þess að ég, höfundurinn, tæki eftir því eða réði nokkru um það.

Því lífið er ekki plottað. Ekki í raun og veru. Það líður bara áfram. Og oft í hringi, eins og vélarvana ryðdallur í þoku útá ballarhafi.

Þegar ég les kyrfilega plottaðar skáldsögur, eins og glæpasögur, missi ég áhugann fljótt. Þær líkjast ekki lífinu. Mig langar bara í einhverja djúsí díteila. Helst eitthvað sem lætur sögumanninn líta illa út.

…

Hvað um það. Menn skipust á veiðisögum og allt í einu mundi ég eftir mómenti sem ég veit ekki núna hvort tengist þessu. Ég mundi þetta á meðan ég var að hlusta með öðru eyranu. Hugsunin varði í nokkur andartök en minningin var heil eilífð.

Ég veit ekki hvort þetta verður langur útúrdúr. Held ekki en það verður að koma í ljós.

Semsagt. Elma G, sem ég vann með á héraðsfréttablaðinu sumarið 2000 vegna þess að Karl Th. hvarf allt í einu suður, var alltaf að hvetja mig til að fara upp á elliheimili og taka viðtöl við eldra fólk. „Áður en það deyr,“ sagði hún og lét það hljóma eins og ég mætti engan tíma missa. Ég yrði að ná viðtalinu við hinn eða þennan áður en hann geispaði golunni.

Reisa einn bautastein um viðkomandi fyrir ættingjana. Eða þannig túlkaði ég þessa beiðni og var ekkert nema þrjóskan. Það var ekki mitt hlutverk að reisa bautasteina um bæjarbúa. Ég var blaðamaður, hugsaði ég. Sem var alvöru starf. Starf sem þjónaði mikilvægu hlutverki í lýðræðissamfélagi. Hlutverk mitt var að veita valdhöfum aðhald.

Í fökking Neskaupstað, hugsaði ég, tuttugu og fimm árum síðar inni í Karlsskála og hlustaði á veiðisögu með öðru eyranu.

Ég var tuttugu og fimm ára og ímyndaði mér að ég væri að veita valdhöfum aðhald.

Í fökking Neskaupstað. Í fökking Andleysu. Andleysuströnd.

Ég roðnaði við tilhugsunina, í Vöðlavík, hlustandi á veiðisögur, og leit út um gluggann. Sá að það voru enn þá skaflar í giljunum. Ætli þeir séu hér árið um kring eða ætli veturinn hafi verið óvenju snjóríkur? Ég hugsaði um þetta og heyrði svo hláturinn í köllunum, snarkið í eldstónni og hrotið í Hnotu.

Er ég dauður? Er það svona sem himnaríki er? Í Karlsskála í góðu geimi með veiðimönnum? Ertu loksins farinn að tilheyra einhverju?

Allavega. Þetta var í sjálfu sér falleg hugsun hjá Elmu. Ekki nokkur spurning. Auðvitað átti ég að fara á elliheimilið og hitta fólk í stað þess að „veita valdhöfum aðhald“. Ég átti að spjalla við það. Það hefði átt að vera aðalatriðið. Sleppa því að taka diktafóninn með og bara einfaldlega skjótast í kaffi. Spjalla við einhverjar gamlar kerlingar eða karla um gömlu dagana. Eða bara um nýju dagana. Spyrja hvað þeim fyndist um Davíð Oddsson eða nýju plötuna með Gorillaz. Tímanum hefði verið vel varið. Þetta sé núna, að verða fimmtugur. 

En ég var ekki tilbúinn. Ég hafði engan skilning á þessu. Var of ungur þótt ég væri tuttugu og fimm ára en alltaf jafn seinþroska. Ekki kominn með áhuga á ættfræði. Skildi ekki raunverulegt hlutverk héraðsfréttablaðamanns. Skildi ekki að það jaðrar við dónaskap að „skúbba“ í héraðsfréttablaði. Að minnsta kosti er það tillitssleysi. En mér hafði verið spillt af ritstjóra frá Reykjavík. Ég hafði unnið með Kalla í hálft ár og það var nóg. Hann var búinn að spilla mér. Ég sá blaðamennsku eins og hann. Ég átti að segja frá hlutunum eins og þeir voru. Ekki eins og eitthvað yfirvald – sýnilegt (ritstjórnin) eða ósýnilegt (bæjarandinn) – vildi að þeir væru. Blaðamaðurinn átti að segja satt og rétt frá. Og blaðamaðurinn átti að skrifa fréttir sem hann nennti að lesa sjálfur. Þá fyrst væri hugsanlegt að aðrir nenntu að lesa þær.

Þetta sagði Kalli. Ekki nákvæmlega svona en það var eitthvað í þessa veru. Þetta var inntakið. Ef maður er heiðarlegur og segir satt og rétt frá er eins og óhjákvæmilegt að fólk vilji lesa það sem þú skrifar.  

Blaðamennska var heilög. Sagði Kalli. Að fylgja eigin sannfæringu var boðorðið frá eitt til tíu. Standa með henni öllum stundum. Já, og þá auðvitað falla með henni líka. Goes without saying. Sagði Kalli. Og drap í einni Viceroy í hvítum öskubakka merktum Alþýðubandalaginu í Neskaupstað.

Og þess vegna meikaði ég ekki að taka þessi eldriborgaraviðtöl sem Elma vildi að ég gerði. Þetta var skipun frá henni og ég vildi ekki gera henni til geðs. Fyrir utan það að mér fannst ég vera margfalt betri blaðamaður en hún. Aðallega vegna þess að ég hafði verið að vinna með Kalla og Kalli var það svalasta sem stóð á tveimur fótum. Hún var bara einhver kerling í bænum. Það var fyrir neðan mína virðingu að gera það sem hún bað mig um að gera. Ég var búinn að kaupa mér hnésíðan steingráan frakka hjá Kormáki og brúnar buxur með broti á miðri skálm. Mér fannst ég vera týpa. Blaðamannatýpa. Ég vildi segja bæjarbúum sannleikann og ég myndi ekki finna hann í viðtölum við deyjandi fólk.

Því það þorir enginn að styggja neinn, hugsaði ég. Fólk þorir bara að rífa kjaft í eldhúskróknum. Fólk þorir ekki að gera sig að fífli. Það vantar átök! Spennu og spúnk! Þetta hlýtur að vera einkenni á smábæjarfólki. Sökum fámennis er erfitt að vera heiðarlegur. Það er erfitt að vera grimmur. Það er erfitt að segja satt. Það er erfitt að hafa rétt fyrir sér.

„Það er erfitt að vera maður sjálfur í smábæ,“ þrumaði ég líka yfir pabba mínum í eldhúsinu heima því hann þurfti að hlusta á yngsta soninn með allar sínar hugmyndir, þarna fyrir tuttugu og fimm árum síðan.

„Því þetta snýst ekki bara um þig og þitt mannorð,“ sagði ég við hann. Næstum því hrópaði. „Öll ættin er undir! Menn geta ekki bara sagt frá því sísona í jólablaði Austurlands að mellurnar í Hull hafi verið margfalt betri en þær í Kuxhaven og miklu, miklu, miklu skemmtilegri en íslensku stelpurnar. Já, og bara gáfaðri og lífreyndari og kúltúveraðri! Eða að amerísku dátarnir hafi verið milljón sinnum betri í rúminu en íslensku durgarnir. Fyndnari. Já, og gáfaðri!“

„Nei, einmitt,“ sagði pabbi og át skyrið sitt.

„Þetta er brilljant stöff en það fer með fólki í gröfina,“ æpti ég eins og yfirdrifinn og tilfinningarík persóna í bók eftir Dostojevskí eða eitthvað. „Því annars tapar öll ættin mannorðinu!“

„Þú segir það já,“ svaraði pabbi. „Hvað segirðu, langar þig inn í á að renna fyrir fisk?“

„Aldur fyllir mann ekki visku í sjálfu sér,“ langaði mig til að segja við Elmu en gerði ekki því ég var skítlogandi hræddur við hana. Var ekki meiri blaðamannatöffari en það. Aldur gerir mann ekki að sögumanni, langaði mig líka að segja. Flestir lifa bara sínu hversdaglega lífi og eru vonandi hamingjusamir. Það er auðvitað hið besta mál en það er ekki í frásögur færandi.

Sit hér núna, kæra dagbók, og skrifa þetta allt niður. Snark í eldi. Hrjótandi hundur. Sláttur í gardínum. Glugginn opinn. Skrýtið að rifja upp gamlar hugsanir hér í Vöðlavík árið 2025. Hugsa til þess sem kom manni í uppnám einu sinni. Þetta á að kenna manni eitthvað. Þarna er einhver lærdómur sem stóuspekingarnir voru örugglega búnir að koma auga á fyrir tvö þúsund árum síðan. En ég las ekki stóuspeki sumarið 2000. Ég las bara DV og Q Magazine.

Það var samt ekki rétt ákvörðun hjá Elmu að biðja mig um að gera þetta. Að fara upp á elliheimili og tala við fólk. Ég hafði ekki þroska til þess.

En það liðu svo bara fáein ár þar til ég fór að eigin frumkvæði á elliheimilið og hitti Óskar B því mig langaði að vita hvernig tilfinning það hefði verið að vera sögupersóna í sögu eftir Jónas Árnason. Í sögunni var Óskar dáleiddur af Mr. Sommers, dularfullum Englendingi, sem hafði verið sleppt í land af togara einhvern tímann um miðjan sjötta áratuginn og Óskari fannst ekki ósennilegt að honum hefði verið hent í land því maðurinn var snargöldróttur og mögulega púki. Púki frá helvíti.

Ég bað hann um að segja mér hvað hefði gerst í raun og veru og þetta var auðvitað alger djöfulsins veisla fyrir mig. Fyrir okkur báða. Óskar sagði mér hvernig þetta hefði verið „í raun og veru“.

„Hann var alltaf fullur,“ sagði hann um Mr. Sommers. „Alltaf fullur,“ endurtók hann, nærri hvíslandi, og fylgdi eftir með þungu andvarpi. Mér fannst þessi endurtekning og þetta andvarp svo brilljant sögumennska að ég dauðsá eftir því að vera ekki með myndatökumann með mér. Óskar lét mig halda að hann væri ennþá þreyttur á þessum fjandans Mr. Sommers þótt liðin væru fimmtíu eða sextíu ár og hann kominn á elliheimili að bíða eftir dauðanum. Að hann væri enn þreyttur á manni sem kom í bæinn og vildi dáleiða hann öllum stundum. Til hvers? Hvað ætlaði Mr. Sommers að gera við hann? Svo reyndi hann, „alltaf fullur náttúrulega“, að dáleiða allar kerlingarnar í bænum og auðvitað vitum við hvað hann ætlaði sér að gera við þær!

Óskar sagði mér frá þessu, baðandi út höndum, og ég lét hann halda að ég trúði öllu saman. Þetta var díllinn okkar. Ég vissi að hann var að færa í stílinn og hann vissi að ég vissi það. Hefði ég verið Stephen King hefði ég skrifað hryllingssögu um þetta. Um dularfullan Englending sem kemur í smáþorp fyrir austan og byrjar að dáleiða heimamenn í annarlegum tilgangi.

Þetta var efni í sögu, andskotinn hafi það.

Eitthvað þvaður um jólin í gamla daga og hvað amma hafi nú átt fallegan kjól er ekki efni í góða sögu.

Fjandinn hafi það.

Allavega. Hvert var ég kominn?

Jú, menn voru að skiptast á veiðisögum í Karlsskála, Vöðlavík. 

Svo ég sé nú heiðarlegur þá finnst mér flestar veiðisögur leiðinlegar karlagrobbsögur. Það er ekkert varið í þær. Þær eru nánast allar með tölu algert helvítis drasl. Aldrei neinar óvæntar uppákomur. Aldrei neitt í líkingu við:

„Ég var með tarfinn í sigtinu þegar ég áttaði mig á því að ég var ekki í neinum nærbuxum. Mundi allt í einu að ég hafði gleymt þeim heima hjá Steina. Fjandinn bara, hugsaði ég, og það þyrmdi yfir mig. Ég áttaði mig á því hvað ég hafði gert. Þetta mætti ekki komast upp. Minningin fipaði mig og skotið hæfði skepnuna í aftara lærið. Skot sem átti að hæfa það í hjartastað. Að venju. Því ég er pottþétt skytta. (Ræskir sig). Ég var ekki meiri fleiri skot á mér, var ekki einu sinni með hníf. Það eina sem ég var með var Kók-flaska. Nú voru góð ráð dýr. Ég braut hana á steini og elti skepnuna uppi, nærbuxnalaus, og drap hana með köldu blóði. Notaði flöskuna til að skera höfuðið af henni, hún var enn andandi þegar ég sleit búkinn frá höfðinu. Eða öfugt. Notið ímyndunaraflið. Allavega, það er þarna uppi á vegg og þið eruð að borða bollurnar. (Hikar örstutt). Ég þurfti að leita til sálfræðings og dvaldi á geðdeild í tvær vikur síðastliðið haust í framhaldinu.“

Ef einhver veiðimaður myndi missa eitthvað í líkingu við þetta út úr sér myndi ég hlusta af mikilli athygli.

Þetta er djúsí stöff: Hver er þessi Steini og af hverju gleymdi sögumaðurinn nærbuxunum sínum heima hjá honum? Við vitum það náttúrulega en svo þessi blöndun við grobbið s.s. að drepa hreindýr með gosflösku. Alger splatter. Og svo var hann nærbuxnalaus í þokkabók. Stórkostlegur díteill!  

Þetta er gott stöff í minni bók. Þetta fangar ímyndunaraflið.  

Ef veiðisaga afhjúpar ekki sögumanninn á einhvern hátt þá hlusta ég ekki. Hef ekki tíma. Ég þarf að vaska upp og hjálpa börnunum með heimalærdóminn.  

Nema veiðisögurnar mínar náttúrulega. Þær eru algerlega brilljant. Sérstaklega önnur þeirra og ég ákvað að segja strákunum hana. Hreinn S hjálpaði mér aðeins að vísu. Sat í borðsalnum, með fætur uppi á borði og togaði í yfirvaraskeggið sitt. Áttaði sig strax á því að þetta var lygasaga en tók undir á réttum stöðum og fóðraði mig með réttum spurningum.

Hún er seig, taugin á milli tveggja austfirskra Krata.